Trì giới Ba-la-mật: giữ giới như con yak giữ chùm lông đuôi

Chữ sīla nghĩa là gì

Sīla thường được dịch là “giới”, nhưng nghĩa gốc gần với nếp sống, tính nết, thói quen. Giữ giới là tập cho thân và lời một nếp quen tốt, đến mức không làm hại ai trở thành điều tự nhiên. Trong Bát chánh đạo, giới gồm chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng: tránh nói dối, nói đâm thọc, nói thô ác, nói phù phiếm; tránh sát sinh, lấy của không cho và hành dâm; từ bỏ tà mạng (SN 45.8, đoạn 5.1–7.2). Lời kinh ở đây nói với Tỷ-kheo; với người tại gia, điều thứ ba được giữ qua giới tránh tà dâm trong năm giới.

Phật Sử dùng một hình ảnh lạ mà đẹp: con bò yak khi chùm lông đuôi bị vướng vào đâu đó, thà chịu chết tại chỗ chứ không làm hỏng chùm lông; cũng vậy, hãy giữ giới mọi lúc như con yak giữ đuôi mình (Bv 2, đoạn 123–124).

Chuyện rồng chúa Bhūridatta (Jātaka 543)

Theo truyện tiền thân, kể lại trong Hạnh Tạng (Cp 12), Bồ-tát có một kiếp là Bhūridatta, một vị long vương có đại thần lực. Sau một lần lên cõi trời, thấy chư thiên an vui, Bhūridatta phát nguyện giữ giới trai. Mỗi ngày, sau khi lo việc thân và ăn vừa đủ sống, ngài nằm trên một gò mối và tự nguyện rằng: ai cần da, thịt, gân hay xương của ta, cứ việc lấy, xem như ta đã cho (Cp 12, đoạn 3.1–4.4).

Một người bắt rắn tên Ālampāyana, nhờ kẻ vô ơn chỉ chỗ, đã bắt được ngài, nhốt vào giỏ và mang đi khắp nơi làm trò. Bị nhét vào giỏ, bị bóp nắn, Bhūridatta vẫn không nổi giận với người bắt rắn, “vì sợ giới của ta bị đứt” (đoạn 5.1–6.4). Kệ nói tiếp:

Sự xả bỏ sanh mạng bản thân của ta là nhẹ hơn cọng cỏ. Sự phá giới đối với ta tương tợ như việc đảo ngược trái đất.

Hạnh Tạng, Cp 12, đoạn 7.1–7.4

Điều đáng suy nghĩ là Bhūridatta không yếu: kệ gọi ngài là bậc có đại thần lực. Ngài có thừa sức để thoát thân bằng cách làm hại người kia. Giữ giới ở đây không phải sự bất lực, mà là một lựa chọn: không đổi sự trong sạch của mình lấy một cơn giận. Bạn không cần đặt mình vào nguy hiểm để học bài này; chỉ cần nhớ đến nó khi bị khiêu khích và muốn “trả đũa cho bõ”.

Năm giới là năm món quà

Trong Kinh Nguồn Phước, Đức Phật nói về năm “món quà lớn” mà người trí không chê bai, xưa nay vẫn vậy (AN 8.39, đoạn 3.3). Đó chính là năm giới. Người từ bỏ sát sinh trao cho vô lượng chúng sinh sự không sợ hãi, không oan trái, không tổn hại, và chính mình cũng được hưởng phần vô lượng ấy (đoạn 3.5–3.7). Bốn giới còn lại cũng vậy, đến giới cuối là tránh rượu và chất say (đoạn 7.1–7.4).

Cũng trong kinh này, ba nguồn phước đầu tiên là quy y Phật, Pháp, Tăng (đoạn 1.3–3.2). Các buổi lễ Nam truyền cũng theo đúng thứ tự ấy: người ta đọc Tam quy trước rồi mới thọ năm giới: có nơi nương tựa thì giới mới có gốc.

Giữ giới giữa đời sống hiện đại

• Không trộm cắp bao gồm cả những việc “ai cũng làm”: khai khống công tác phí, dùng phần mềm bẻ khóa cho việc kinh doanh, lấy ý tưởng của đồng nghiệp làm của mình.
• Không nói dối bao gồm cả lời nói trên mạng: chia sẻ tin chưa kiểm chứng, đánh giá giả, lời quảng cáo sai sự thật.
• Giữ giới thứ năm giúp giữ bốn giới kia: rất nhiều lời nói và việc làm đáng tiếc xảy ra sau vài ly rượu.
• Nếu lỡ phạm, đừng dằn vặt. Hãy nhìn lại, nếu cần thì nói ra với người đáng tin, và nguyện giữ gìn từ nay.

Gợi ý thực hành

Mỗi tối trong một tuần, trước khi ngủ, bạn hãy đọc thầm năm giới và hỏi mình: hôm nay có lúc nào mình đi sát ranh giới không? Không cần phán xét, chỉ cần thấy. Thấy rõ là bước đầu của giữ gìn. Nếu muốn đi thêm một bước, hãy thử giữ tám giới vào một ngày rằm.