Tích Đại Đức Mahākassapa Được Vua Trời Để Bát
Mahākassapattherapiṇḍapātadinnavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 56 Kinh Pháp Cú, phẩm Hoa, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 56)
“Appamatto ayaṃ gandho,
Yā’yaṃ tagaracandanī;
Yo ca sīlavataṃ gandho,
Vāti devesu uttamo”.
“Đa già la, Chiên đàn,
Hương nầy ít giá trị,
Hương Giới đức lan tràn,
Thấu rõ trời vô tỷ.”
Kệ Pháp Cú nầy, Đức Bổn Sư đã thuyết ra khi Ngài an ngự tại Trúc Lâm (Veḷuvana) đề cập đến Đại đức Mahākassapa được đức Đế Thích để bát.
Thật vậy, một hôm sau bảy ngày Thiền Diệt, Đại đức xuất định, rời chỗ tịnh cư để đi vào thành Vương Xá đi bát từng nhà.
Trong khi ấy, năm trăm ngọc nữ là cung phi của Đức Thiên Vương Đế Thích rủ nhau: “Chúng ta hãy để bát cúng dường Đại đức.”. Rồi họ mang theo năm trăm vắt cơm sữa, xuống đứng đón đường Đại đức và đồng hỏi:
- Bạch Ngài, xin Ngài thọ lãnh vắt cơm nầy rồi hãy đi, xin Ngài tế độ chúng con.
Các cô hãy tránh đường cho ta đi độ những người khốn khó.
- Bạch Ngài, xin Ngài đừng xua đuổi chúng con, xin Ngài từ bi tế độ chúng con.
Đại đức biết họ là năm trăm Thiên nữ, nên một mực từ chối, nhưng họ không chịu tránh đường, cứ theo van xin mãi. Đại đức thầm bảo họ: “Mấy cô thật không biết tự lượng. Hãy tránh đi chỗ khác đi.”. Nói rồi Đại đức búng ngón tay kêu thành tiếng. Nghe tiếng búng tay của Đại đức các ngọc nữ đều cứng mình, không thể diên trì ở đó được nữa nên đồng chạy trở về thiên đình. Đức Đế Thích hỏi: “Các nàng đi đâu về đó?”.
- Tâu Thiên vương! Chúng em thấy Đại đức Mahākassapa vừa xuất đại định nên rủ nhau xuống để bát cúng dường Đại đức rồi về đây.
- Các nàng có để bát được chăng?
- Đại đức không chịu thọ.
- Ngài bảo sao?
- Tâu Thiên vương! Đại đức bảo: “Để ta tiếp độ những người khốn khó.”.
- Các nàng đi với lối trang phục như thế nào?
- Tâu Thiên vương, cũng y như thế nầy.
Đức Đế Thích chê rằng: “Sang như các nàng, để bát Đại đức thì làm sao Đại đức chịu nhận.”
Đế Thích tự mình cũng muốn để bát, nên Đức Thiên vương hóa làm ông lão thợ dệt già lụm cụm, răng rụng, tóc sương, gần đất xa trời. Thiên hậu Sujātā cũng hóa thành một bà lão tuổi tác cũng già nua như thế. Đức Đế Thích hóa hiện một con đường dẫn đến chỗ ngụ là mái tranh tồi tàn, trong đó là hai ông bà già đang kéo chỉ.
Đại đức Mahākassapa đang đi vào thành tìm người khốn khó để tế độ, vừa đến ngoài cổng thành trông thấy con đường, có mái chòi tranh, hai ông bà lão nghèo khổ đang ở đó. Khi ấy Đế Thích đang giăng chỉ, còn Thiên hậu thì quấn chỉ đã se thành cuộn.
Đại đức suy nghĩ: “Hai người nầy tuổi tác đã già mà còn làm việc lao động, chắc chắn trong thành nầy không có ai nghèo khổ hơn họ, dầu họ chỉ chừng một vá cơm, ta cũng nên tế độ thọ dụng cho họ có phước.”. Đại đức đi đến cửa nhà của hai ông bà.
Đức Đế Thích thấy Đại đức đi đến bèn bảo Thiên hậu:
- Nầy ái khanh, Đại đức của chúng ta đã đến rồi kia, khanh cứ ngồi làm thinh, giả đò như không thấy Đại đức, để ta nói gạt Đại đức đặng mình để bát Ngài nghe.
Đại đức đến đứng trước cửa nhà, hai ông bà làm như không thấy Đại đức, cứ chăm chỉ lo làm công việc của mình, một lát sau mới đi vào nhà. Bây giờ, Đế Thích mới bảo vợ:
- Trước cửa nhà mình in như có vị Đại đức đứng, bà coi có phải vậy chăng?
- Thôi, ông hãy ra xem đi ông à!
Đức Đế Thích ra khỏi nhà, gieo năm vóc xuống đảnh lễ Đại đức, hai tay gác lên đầu gối nói rằng:
- Chà khổ dữ a! Không mấy thuở mà Đại đức Mahākassapa của ta quang lâm đến tệ xá, bà ở trong nhà có món chi chút đỉnh không hả?
Nàng Sujātā làm ra vẻ lẩm cẩm, chậm chạp trả lời rằng:
- Có ông à!
Đức Đế Thích không nói xả giao: “Bạch Ngài, có vui lòng nhận thực phẩm ngon lành không?”, mà chỉ rước bát Ngài, nói:
- Xin Ngài hãy tế độ chúng tôi.
Đại đức thầm nghĩ: “Mấy người nầy chỉ để một nắm rau hay cám, ta cũng sẽ thọ cho họ có phước.”, rồi đưa bát ra.
Đức Đế Thích vào trong nhà, bới cơm trong nồi ra đổ đầy bát, rồi đem trao qua tay của Đại đức. Cơm của Đế Thích để bát có cả canh và thức ăn, mùi thơm ngon lan ra khắp cả thành Rājagaha.
Lúc bấy giờ, Đại đức nghĩ rằng: “Người nầy coi bộ nghèo khó, để bát đồ cao quí như là đồ ăn của Đức Đế Thích, ai đây há?”.
Khi quán xét biết rõ là Đức Thiên vương ở cung trời Đao Lợi. Đại đức trách rằng: “Nghiệp của Thiên vương tạo đây nặng lắm, không khác nào cướp phước của kẻ nghèo khó. Thật vậy, kẻ nào nghèo khổ thế mấy, nhưng hôm nay đặt bát cho ta thì nhất định phải chiếm được địa vị, Đô đốc hay Trưởng giả chẳng sai.
- Bạch Ngài, không có ai nghèo khổ hơn trẫm cả.
- Có lý nào mà Thiên vương nghèo khổ trong khi Thiên vương làm chúa tể cả hai cõi trời.
- Bạch Ngài, quả thật như thế, là vì trẫm tạo nghiệp lành nhằm thời kỳ chưa có Phật. Còn ba vị Thiên vương như Cūḷaratha (Tiểu Xa), Mahāratha (Đại Xa) và Anekavaṇṇa (Đa Sắc) nhờ tạo nghiệp lành trong thời Đức Phật hiện tại giáng thế. Khi sanh lên Thiên cung, gần cung của trẫm thì có oai lực bằng nhau và đều thắng xa trẫm về vẻ huy hoàng xán lạn. Quả thật, gần ba vị ấy thì ngôi sao của trẫm trở nên lu mờ, đen tối, trẫm phải dắt cả đoàn cung phi ngọc nữ kiếm đường thoát thân, chạy vào tư cung. Ánh sáng từ mình họ chiếu ra bao trùm ngọc thể của trẫm, còn ánh sáng từ ngọc thể của trẫm chiếu ra không thấu tới mình họ. Vậy thì ai là người khốn khổ hơn trẫm, bạch Ngài?
- Dầu vậy mặc lòng, từ rày về sau, Thiên vương đừng gạt bần Tăng mà để bát nữa nhé!
- Bạch Ngài, gạt Ngài để bát như thế, trẫm có được phước lành hay chăng?
- Có được đạo hữu à!
- Nếu vậy thì tạo nghiệp lành là bổn phận của trẫm, bạch Ngài.
Nói rồi, đức Đế Thích đảnh lễ Đại đức, dắt nàng Sujātā nhiễu quanh Đại đức rồi bay bổng lên hư không, cất tiếng cao hứng reo rằng: “Ôi sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đức Mahākassapa trường tồn âm chất.”
Trong Tam Tạng kinh có nhiều chỗ chép rằng:
Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Veḷuvana, trong vùng nuôi sóc, gần thành Rājagaha.
Trong thuở ấy, Đại đức Mahākassapa an cư trong động Pipphaliguhā (Lạc Tiêu), ngồi kiết già nhập định suốt bảy đêm ngày, khi mãn hạn bảy ngày, Đại đức Mahākassapa mới xuất định, khi đã xuất định, Đại đức Mahākassapa nghĩ rằng: “Ta hãy vào khất thực trong thành Rājagaha.”.
Ngay lúc đó, độ năm trăm nàng Thiên nữ cố gắng muốn để bát cúng dường đến Đại đức Mahākassapa, khi ấy Đại đức Mahākassapa từ khước sự cúng dường của năm trăm thiên nữ, xong rồi Ngài sửa soạn đắp y mang bát vào thành Rājagaha để khất thực.
Ngay lúc bấy giờ, Đức Đế Thích (Sakka) có ý muốn để bát cúng dường Đại đức Mahākassapa, hóa ra người thợ dệt đang se chỉ, nàng Sujātā là công chúa A tu la đang quay xe.
Khi ấy Đại đức Mahākassapa đi ngay đến nhà của Đế Thích Hoàn Nhân. Khi thấy Đại đức Mahākassapa đi từ phía xa lại, đức Đế Thích đi ra khỏi nhà để tiếp đón, rước lấy bát để đem vào nhà, xúc cơm trong nồi đơm đầy bát rồi dâng cúng đến Đại đức Mahākassapa, cơm trong bát có nhiều canh và các món phụ tùng.
Khi ấy, Đại đức Mahākassapa tự nghĩ: “Chúng sanh nầy lài ai mà có thần thông oai lực như thế nầy?”. Rồi Đại đức Mahākassapa lại nghĩ: “Đây chắc là Đế Thích Hoàn Nhân.”.
Sau khi hiểu biết như vậy, Đại đức nói với Đế Thích Hoàn Nhân rằng: “Việc của Thiên vương đã làm hôm nay rồi thì thôi, đừng làm như vậy nữa đa.”.
- Bạch Đại đức Mahākassapa, chúng tôi cũng còn thiếu phước, chúng tôi cũng phải tạo phước vậy.
Nói rồi, đức Đế Thích đảnh lễ Đại đức Mahākassapa, nhiễu quanh Ngài đoạn bay bổng lên hư không giữa trời, cao hứng thốt lên ba lần câu nói sau đây:
“Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!
Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!
Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!”.
Pāli:
“Aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhi tanti.”
Đức Thế Tôn đứng trong chùa, nghe tiếng của Thiên vương reo lên như vậy, bèn kêu chư Tỳ khưu và bảo rằng:
- Nầy các Tỳ khưu, hãy nhìn coi Đế Thích Hoàn Nhân, ông ta cao hứng ca ngâm rồi bay đi trên hư không kìa.
- Ông ta làm gì mà cao hứng vậy bạch Ngài?
- Gạt được Kassapa con trai ta, để bát cúng dường rồi, ông ta thỏa thích, vừa đi vừa cao hứng ngâm nga.
- Bạch Ngài, làm sao mà ông ta biết là nên để bát cúng dường cho Đại đức?
- Nầy các Tỳ khưu, Tỳ khưu thọ pháp Đầu đà hằng đi khất thực như con trai ta, thì chư Thiên hay nhân loại gì cũng đều thương mến cả.
Nói rồi, chính Ngài cũng ngẫu hứng ngâm nga.
Trong kinh chỉ ghi chép có bấy nhiêu thôi.
Do nhờ thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, Đức Thế Tôn nghe được Đế Thích, sau khi bay bổng lên không ở giữa trời cao hứng reo lên ba lần:
“Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!
Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!
Ôi! Sự bố thí, bố thí Ba la mật nơi Đại đức Mahākassapa trường tồn âm chất!”.
Thế rồi, sau khi hiểu rõ chuyện nầy, Đức Thế Tôn cao hứng thốt lời ngẫu hứng sau đây:
“Piṇḍapātikassa bhikkhuno
Attabharassa anaññaposino
Devā pihayanti tādino
Upasantassa sadā satīmatoti.”
“Tỳ khưu nguyện giữ hạnh trì bình,
Xin chẳng nuôi ai, đủ miệng mình,
Người vậy chư Thiên hằng cảm mến,
Tâm thường thanh thản, trí viên minh.”
Sau bài kệ ngẫu hứng, Đức Thế Tôn phán bảo rằng:
- Nầy các Tỳ khưu, đức Đế Thích sở dĩ để bát cúng dường con trai ta, chẳng qua vì mộ hương Giới đức vậy.
Rồi Ngài thuyết lên kệ Pháp Cú:
56. “Appamatto ayaṃ gandho,
Yā’yaṃ tagaracandanī;
Yo ca sīlavataṃ gandho,
Vāti devesu uttamo”.
56. “Đa già la với Chiên đàn,
Hương nầy chưa mấy cao sang trên đời.
Hương người Giới đức tuyệt vời,
Xông lên thấu các cõi trời cao siêu.”
CHÚ GIẢI:
Trên đây, tiếng appamatto nghĩa là nhỏ nhen, ít oi.
Yo ca sīlavantaṃ: Nghĩa là Giới hương nào của người Giới đức, không phải ít giá trị như hương Đa già là, như Chiên đàn đó đâu, mà nó có sức bay lan thật xa vậy.
Vāti devesu uttamo: Nghĩa là quí giá, cao cả không hương nào bằng, và tỏa rộng ra khắp cả các nơi, kể cả các cảnh giới của chư Thiên và nhân loại.
Khi thời pháp chấm dứt, nhiều Tỳ khưu chứng đắc Thánh quả, nhất là Tu Đà Hườn quả, đại chúng thính pháp đều hưởng được sự lợi ích.
Ca Diếp Ma Ha định tế bần,
Độ nhằm Đế Thích giả cùng nhân,
Mới hay trời cũng tranh làm phước,
Kẻo sống thua người thấy tủi thân.
Bằng tâm dối gạt giúp cho người,
Phước cũng mười phân đủ trọn mười,
Chỉ tội chú nghèo chưa biết mặt,
Hụt làm bá hộ một phen chơi.
Đi bát hằng ngày Phật vẫn khen,
Nhưng mà chịu cực phải cho quen,
Bằng không sẽ thấy buồn trong ruột,
Bỏ hạnh Tỳ khưu chẳng trống kèn.
DỨT TÍCH VUA TRỜI ĐẾ THÍCH
Mahākassapattherapiṇḍapātadinnavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Appamatto ayaṃ gandhoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto mahākassapattherassa piṇḍapātadānaṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiñhi divase thero sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhāya “rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya carissāmī”ti nikkhami. Tasmiṃ pana samaye sakkassa devarañño paricārikā kakuṭapādiniyo pañcasatā accharāyo “therassa piṇḍapātaṃ dassāmā”ti ussāhajātā pañca piṇḍapātasatāni sajjetvā ādāya antarāmagge ṭhatvā, “bhante, imaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha, saṅgahaṃ no karothā”ti vadiṃsu. “Gacchatha tumhe, ahaṃ duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī”ti. “Bhante, mā no nāsetha, saṅgahaṃ no karothā”ti. Thero ñatvā puna paṭikkhipitvā punapi apagantuṃ anicchamānā yācantiyo “attano pamāṇaṃ na jānātha, apagacchathā”ti accharaṃ pahari. Tā therassa accharasaddaṃ sutvā santhambhitvā sammukhā ṭhātuṃ asakkontiyo palāyitvā devalokameva gantvā, sakkena “kahaṃ gatātthā”ti puṭṭhā, “‘samāpattito vuṭṭhitassa therassa piṇḍapātaṃ dassāmā’ti gatāmhā, devā”ti. “Dinno pana vā”ti? “Gaṇhituṃ na icchatī”ti. “Kiṃ kathesī”ti? “‘Duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī’ti āha, devā”ti. “Tumhe kenākārena gatā”ti. “Imināva, devā”ti. Sakko “tumhādisiyo therassa piṇḍapātaṃ kiṃ dassantī”ti sayaṃ dātukāmo hutvā, jarājiṇṇo mahallako khaṇḍadanto palitakeso otaggasarīro mahallakatanta vāyo hutvā sujampi devadhītaraṃ tathārūpameva mahallikaṃ katvā ekaṃ pesakāravīthiṃ māpetvā tantaṃ pasārento acchi.
Theropi “duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī”ti nagarābhimukho gacchanto bahinagare eva taṃ vīthiṃ disvā olokento dve jane addasa. Tasmiṃ khaṇe sakko tantaṃ pasāreti, sujā tasaraṃ vaṭṭeti. Thero cintesi – “ime mahallakakālepi kammaṃ karontiyeva imasmiṃ nagare imehi duggatatarā natthi maññe, imehi dinnaṃ uḷuṅkamattampi sākamattampi gahetvā imesaṃ saṅgahaṃ karissāmī”ti. So tesaṃ gehābhimukho ahosi. Sakko taṃ āgacchantaṃ disvā sujaṃ āha – “bhadde, mayhaṃ ayyo ito āgacchati, tvaṃ apassantī viya tuṇhī hutvā nisīda, khaṇena theraṃ vañcetvā piṇḍapātaṃ dassāmā”ti. Thero āgantvā gehadvāre aṭṭhāsi. Tepi apassantā viya attano kammameva karontā thokaṃ āgamiṃsu.
Atha sakko “gehadvāre eko thero viya ṭhito, upadhārehi tāvā”ti āha. “Gantvā upadhāretha, sāmī”ti. So gehā nikkhamitvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā ubhohi hatthehi jaṇṇukāni olambitvā nitthunanto uṭṭhāya “kataro thero nu kho ayyo”ti thokaṃ osakkitvā “akkhīni me dhūmāyantī”ti vatvā nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā uddhaṃ oloketvā “aho dukkhaṃ, ayyo no mahākassapatthero cirassaṃ me kuṭidvāraṃ āgato, atthi nu kho kiñci gehe”ti āha. Sujā thokaṃ ākulaṃ viya hutvā “atthi, sāmī”ti paṭivacanaṃ adāsi. Sakko, “bhante, lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā saṅgahaṃ no karothā”ti pattaṃ gaṇhi. Thero “etehi dinnaṃ sākaṃ vā hotu kuṇḍakamuṭṭhi vā, saṅgahaṃ nesaṃ karissāmī”ti pattaṃ adāsi. So antogharaṃ pavisitvā ghaṭiodanaṃ nāma ghaṭiyā uddharitvā pattaṃ pūretvā therassa hatthe ṭhapesi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpabyañjano, sakalaṃ rājagahanagaraṃ gandhena ajjhotthari.
Tadā thero cintesi – “ayaṃ puriso appesakkho, piṇḍapāto mahesakkho, sakkassa bhojanasadiso, ko nu kho eso”ti. Atha naṃ “sakko”ti ñatvā āha – “bhāriyaṃ te kammaṃ kataṃ duggatānaṃ sampattiṃ vilumpantena, ajja mayhaṃ dānaṃ datvā kocideva duggato senāpatiṭṭhānaṃ vā seṭṭhiṭṭhānaṃ vā labheyyā”ti. “Mayā duggatataro natthi, bhante”ti. “Kiṃ kāraṇā tvaṃ duggato devaloke rajjasiriṃ anubhavanto”ti? “Bhante, evaṃ nāmetaṃ, mayā pana anuppanne buddhe kalyāṇakammaṃ kataṃ, buddhuppāde vattamāne kalyāṇakammaṃ katvā cūḷarathadevaputto mahārathadevaputto anekavaṇṇadevaputtoti ime tayo samānadevaputtā mama āsannaṭṭhāne nibbattā, mayā tejavantatarā. Ahañhi tesu devaputtesu ‘nakkhattaṃ kīḷissāmā’ti paricārikāyo gahetvā antaravīthiṃ otiṇṇesu palāyitvā gehaṃ pavisāmi. Tesañhi sarīrato tejo mama sarīraṃ ottharati, mama sarīrato tejo tesaṃ sarīraṃ na ottharati, ‘ko mayā duggatataro, bhante’ti. ‘Evaṃ santepi ito paṭṭhāya mayhaṃ mā evaṃ vañcetvā dānamadāsī”’ti. “Vañcetvā tumhākaṃ dāne dinne mayhaṃ kusalaṃ atthi, na atthī”ti? “Atthāvuso”ti. “Evaṃ sante kusalakammakaraṇaṃ nāma mayhaṃ bhāro, bhante”ti. So evaṃ vatvā theraṃ vanditvā sujaṃ gahetvā theraṃ padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā “aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhita”nti udānaṃ udānesi. Tena vuttaṃ –
“Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pippaliguhāyaṃ viharati, sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvā. Atha kho āyasmā mahākassapo tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi. Atha kho āyasmato mahākassapassa tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa etadahosi – “yaṃnūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyya”nti.
“Tena kho pana samayena pañcamattāni devatāsatāni ussukkaṃ āpannāni honti āyasmato mahākassapassa piṇḍapātapaṭilābhāya. Atha kho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi.
“Tena kho pana samayena sakko devānamindo āyasmato mahākassapassa piṇḍapātaṃ dātukāmo hoti. Pesakāravaṇṇaṃ abhinimminitvā tantaṃ vināti, sujā asurakaññā tasaraṃ pūreti. Atha kho āyasmā mahākassapo rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena sakkassa devānamindassa nivesanaṃ tenupasaṅkami, addasā kho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvā gharā nikkhamitvā paccuggantvā hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavisitvā ghaṭiyā odanaṃ uddharitvā pattaṃ pūretvā āyasmato mahākassapassa adāsi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpo anekabyañjano anekarasabyañjano. Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi – ‘ko nu kho ayaṃ satto, yassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvo’ti. Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi – ‘sakko kho ayaṃ devānamindo’ti viditvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘kataṃ kho te idaṃ, kosiya, mā punapi evarūpamakāsī”’ti. “Amhākampi, bhante kassapa, puññena attho, amhākampi puññena karaṇīya”nti.
“Atha kho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānesi – ‘aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhita”’nti (udā. 27).
Atha kho bhagavā vihāre ṭhito eva tassa taṃ saddaṃ sutvā bhikkhū āmantetvā – “passatha, bhikkhave, sakkaṃ devānamindaṃ udānaṃ udānetvā ākāsena gacchanta”nti āha. “Kiṃ pana tena kataṃ, bhante”ti? “Vañcetvā tena mayhaṃ puttassa kassapassa piṇḍapāto dinno, taṃ datvā tuṭṭhamānaso udānaṃ udānento gacchatī”ti. “Therassa piṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭatī”ti kathaṃ, bhante, tena ñātanti. “Bhikkhave, mama puttena sadisaṃ nāma piṇḍapātikaṃ devāpi manussāpi pihayantīti vatvā sayampi udānaṃ udāne”si. Sutte pana etthakameva āgataṃ –
“Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sakkassa devānamindassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānentassa “aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhita”nti (udā. 27).
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
“Piṇḍapātikassa bhikkhuno,
Attabharassa anaññaposino;
Devā pihayanti tādino,
Upasantassa sadā satīmato”ti. (udā. 27);
Imañca pana udānaṃ udānetvā, “bhikkhave, sakko devānamindo mama puttassa sīlagandhena āgantvā piṇḍapātaṃ adāsī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Appamatto ayaṃ gandho, yvāyaṃ tagaracandanaṃ;
Yo ca sīlavataṃ gandho, vāti devesu uttamo”ti.
Tattha appamattoti parittappamāṇo. Yo ca sīlavatanti yo pana sīlavantānaṃ sīlagandho, so tagaraṃ viya lohitacandanaṃ viya ca parittako na hoti, ativiya uḷāro vipphārito. Teneva kāraṇena vāti devesu uttamoti pavaro seṭṭho hutvā devesu ca manussesu ca sabbatthameva vāyati, ottharanto gacchatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā mahājanassa sātthikā jātāti.
Mahākassapattherapiṇḍapātadinnavatthu dasamaṃ.
IV. 10. Sakka Gives Alms to Kassapa the Great
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
56. Weak is this perfume, this perfume of Tagara and of sandal;
The perfume of the virtuous is the finest that is wafted to the gods.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Veḷuvana with reference to alms given to Elder Kassapa the Great.
For one day Elder Kassapa the Great arose from a Trance of Cessation which had lasted seven days and started out with the intention of making an unbroken round for alms in Rājagaha. At the same time five hundred pink-footed nymphs who were the wives of Sakka king of gods roused themselves and prepared five hundred portions of alms, intending to give those alms to the Elder. Taking their alms, they halted on the road and said to the Elder, “Reverend Sir, accept these alms; do us a favor.” The Elder replied, “Begone, all of you. I intend to bestow my favor on the poor.” “Reverend Sir, do not destroy us; do us a favor.” But the Elder knew them and refused them again. When they still showed unwillingness to depart and renewed their request, he said, “You do not know your place. Begone!” So saying, he snapped his fingers at them.
When the nymphs heard the Elder snap his fingers, they were unable to retain their composure, and not daring to remain where they were, took flight and returned once more to the World of the Gods. Said Sakka, “Where have you been?” “Sire, we went out, saying to ourselves, ‘We will give alms to this Elder who has just arisen from trance.’ ” “But did you succeed in giving your alms or not?” “He refused to accept our alms.” “What did he say?” “He said, ‘I intend to bestow my favor on the poor.’ ” “In what way did you go?” “In this way, Sire.” “Why should the likes of you seek to bestow alms on the Elder?” asked Sakka.
Sakka himself desired to give alms to the Elder. So he disguised himself as an old weaver worn out by old age, an old man with broken teeth, gray hair, and a bent and broken body. And transforming Wellborn the celestial nymph into just such an old woman, and creating by supernatural power a weavers’ lane, he sat spinning out thread. The Elder went towards the city, thinking to himself, “I will bestow favor on poor folk.” And seeing this street outside of the city, he looked all about and noticed those two persons. At that moment Sakka was spinning out the thread and Wellborn was feeding a shuttle. The Elder thought to himself, “These two persons are doing manual labor in old age; there are doubtless no persons in this city poorer than these two. If they will give me but a ladleful, I will accept it and bestow my favor upon them.” Accordingly he went towards them.
When Sakka saw them approaching, he said to Wellborn, “My lady, my noble Elder approaches hither. Pretend not to see him; be silent; sit down. In an instant we shall deceive him and give him alms.” The Elder approached and stood at the door of the house. But they pretended not to see him, continued their work as if nothing had happened, and bided their time. Then said Sakka, “Methinks an Elder stands at the door of the house. Just go find out.” Said Wellborn, “My lord, you go find out yourself.”
Sakka went out of the house, saluted the Elder with the Five Rests, placed both hands on his knees, and wept. Then, straightening himself up, he said, “Which Elder are you?” Then, drawing back a little, he said, “My eyes are grown dim.” Then, placing his hand on his forehead, he looked up and said, “Alas! alas! it is a long, long time since our Elder Kassapa the Great has come to the door of my hut. Is there anything in the house?”
Wellborn pretended to be somewhat embarrassed, but immediately answered, “Yes, husband, there is.” Sakka took the Elder’s bowl, saying, “Reverend Sir, consider not whether the food be coarse or fine, but be gracious to us.” The Elder gave the bowl, thinking,“It matters not whether they give me pot-herb or a fistful of rice-dust, I will accept it and bestow my favor upon them.” Sakka went into the house, took boiled rice from the rice-jar, filled the bowl, and placed it in the Elder’s hand.
Straightway that portion of alms, richly flavored with all manner of sauces and curries, filled the whole city of Rājagaha with its fragrance. The Elder thought to himself, “This man is weak, but his alms are as powerful as the food of Sakka. Who can he be?” Perceiving that it was Sakka, he said, “You have done a grievous wrong in depriving poor folk of the opportunity to acquire merit. By bestowing alms on me to-day, any poor man soever might obtain the post of commander-in-chief or the post of treasurer.” “Is there any man poorer than I, Reverend Sir?” “How do you come to be poor, enjoying as you do splendor of dominion in the World of the Gods?”
“Reverend Sir, this is the explanation. Before the Buddha appeared in the world I performed works of merit. When the Buddha appeared in the world, three deities of equal rank were reborn who, by the performance of works of merit, possessed greater glory than I, When these deities say in my presence, ‘Let us make holiday,’ and take female slaves and go down into the street, I take to my heels and enter my house. The glory from their persons overspreads my person, but the glory from my person does not overspread their persons. Who, Reverend Sir, is poorer than I?” “If this be true, henceforth do not attempt to deceive me by giving alms to me.” “Have I acquired merit, or have I not acquired merit, by giving alms to you through deception?” “You have acquired merit, brother.” “If this be true, Reverend Sir, it is my bounden duty to perform works of merit.” So saying, Sakka saluted the Elder, and accompanied by Wellborn, walked sunwise about the Elder. Then, flying up into the air, he breathed forth the following Solemn Utterance:
Oh, almsgiving, the perfection of almsgiving.
Well bestowed on Kassapa!
Moreover, it is said in the Udāna:
Once upon a time the Exalted One was in residence in the city of Rājagaha, at Veḷuvana monastery in Kalandakanivāpa. Now at this time Venerable Kassapa the Great was in residence at Pipphali Cave. For the space of seven days he sat in unbroken posture, absorbed in one of the forms of Ecstatic Meditation. Now on the expiration of those seven days Venerable Kassapa the Great arose from that trance, and straightway the thought occurred to him, “Suppose I were to go about Rājagaha for alms.” Now at that time five hundred celestial nymphs greatly desired that Venerable Kassapa the Great should receive alms from them. But Venerable Kassapa the Great refused those five hundred celestial nymphs. And early in the morning he put on his undergarment, and taking bowl and robe, entered Rājagaha for alms.
Now at that time Sakka king of gods desired to give alms to Venerable Kassapa the Great. Therefore, taking the form of a weaver, he sat weaving thread, with Wellborn the Asura nymph filling a shuttle. Venerable Kassapa the Great approached the place where sat Sakka king of gods, and Sakka king of gods, seeing Venerable Kassapa the Great approaching, came forth from his place of abode, advanced to meet him, took his bowl, escorted him within the house, took boiled rice from the boiler, filled his bowl, and gave it to Venerable Kassapa the Great. The portion of rice was flavored with all manner of sauces and with all manner of curries, with an abundance of the choicest sauces and curries.
Thereupon the following thought occurred to Venerable Kassapa the Great, “Who is this being the supernatural power of whose magic is so great?” Then the following thought occurred to Venerable Kassapa the Great, “This is Sakka king of gods.” When he perceived this, he spoke thus to Sakka king of gods, “How came you to do this, Kosiya? Do nothing of the sort again.” “Reverend Kassapa, we also have need of merit; we also must perform works of merit.” Then Sakka king of gods took leave of Venerable Kassapa the Great, walked sunwise about him, and flying up into the air, thrice breathed forth the following Solemn Utterance:
Oh, almsgiving, the perfection of almsgiving.
Well bestowed on Kassapa!
The Exalted One, even as he stood in the monastery, heard the sound of his voice and straightway addressed the monks, “Monks, behold Sakka king of the gods. Having breathed forth a Solemn Utterance, he is flying through the air.” “What has he done, Reverend Sir?” “He has given alms to my son Kassapa through deception. Having so done, he is proceeding through the air breathing forth a Solemn Utterance.” “Reverend Sir, how did he know that he ought to give alms to the Elder?” “Monks, both gods and men love him who gives alms as did my son.” So saying, he himself also breathed forth the same Solemn Utterance. Moreover, the following passage occurs in the Sutta:
With Divine Ear, purified, transcending that of man, the Exalted One heard Sakka king of gods, as he flew up into the air, thrice breathe forth the following Solemn Utterance in the sky:
Oh, almsgiving, the perfection of almsgiving.
Well bestowed on Kassapa!
Now the Exalted One, seeing this thing, breathed forth at that time the following Solemn Utterance:
If a monk depend on his alms-bowl, if he support himself and support no other.
If he be tranquil and ever mindful, the gods love such a monk.
Having breathed forth this Solemn Utterance, he said, “Monks, Sakka king of gods, approaching my son with the perfume of virtue, gave alms to him.” So saying, he pronounced the following Stanza,
56. Weak is this perfume, this perfume of Tagara and of sandal;
The perfume of the virtuous is the finest that is wafted to the gods.
- Derived from Udāna, iii. 7: 29-30. Text: N i. 423-430.
- Ed. note: Udāna 3.7.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 2, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.