Ông Cấp Cô Độc và tinh xá Kỳ Viên

Đêm thức dậy ba lần

Tương Ưng Bộ 10.8 kể ông Cấp Cô Độc đến Vương Xá vì việc buôn bán, nghe tin “có Đức Phật xuất hiện ở đời”, muốn đến gặp ngay nhưng trời đã tối. Ông đi ngủ với tâm hướng về Đức Phật, và trong đêm thức dậy ba lần, tưởng trời đã sáng (đoạn 1.3–1.8). Ra khỏi cổng thành, ánh sáng biến mất, bóng tối hiện ra, ông sợ đến dựng tóc gáy và muốn quay về. Một vị dạ-xoa tên Sivaka, không hiện hình, lên tiếng: “Một trăm voi, một trăm ngựa, một trăm xe la, một trăm nghìn thiếu nữ đeo hoa tai ngọc, không bằng một phần mười sáu của một bước chân đi tới. Hãy tiến lên, gia chủ! Tiến lên thì tốt hơn cho ông, đừng lùi lại” (đoạn 1.11–3.4). Ba lần sợ, ba lần ông bước tiếp.

Đến rừng Sītavana lúc rạng đông, Đức Phật đang đi kinh hành, thấy ông từ xa và gọi: “Hãy đến đây, Sudatta.” Ông mừng rỡ vì được gọi đúng tên mình (đoạn 11.5–11.6). Luật tạng kể tiếp rằng ngay tại chỗ ngồi ấy, sau khi nghe Đức Phật giảng, ông thấy Pháp và xin quy y trọn đời (Tiểu Phẩm, Kd 16, đoạn 4.5.6–4.5.14).

Ai trong chúng ta cũng từng có lúc “ra khỏi cổng thành” rồi muốn quay lại: muốn đi chùa mà ngại, muốn bỏ một thói quen xấu mà sợ. Câu “tiến lên thì tốt hơn, đừng lùi lại” rất đáng nhớ.

Trải vàng mua vườn Kỳ Viên

Phần này theo Luật tạng, Tiểu Phẩm, chương Sàng tọa. Trên đường về Xá-vệ, ông nhờ bạn bè khắp nơi dựng chỗ ở chờ Đức Phật. Ông tìm một nơi không quá xa, không quá gần làng, dễ đi lại, ban ngày ít người, ban đêm yên tĩnh, và thấy vườn của thái tử Jeta (Kd 16, đoạn 4.8.8–4.9.2). Thái tử nói: “Không bán, dù ông trải kín vườn bằng tiền vàng.” Ông đáp: “Vậy là vườn đã được mua.” Thái tử nói chưa. Hai bên nhờ người phân xử, và vì thái tử đã nêu giá nên vườn được xem là đã bán. Ông cho chở vàng bằng xe đến trải khắp khu vườn (đoạn 4.9.5–4.9.11).

Còn một khoảng nhỏ gần cổng chưa trải kín. Thái tử Jeta nghĩ việc này hẳn phải rất đáng làm, nên xin giữ khoảng ấy làm phần cúng dường của mình, và dựng cổng ở đó. Ông Cấp Cô Độc nhận lời, vì nghĩ người có danh tiếng như thái tử mà có niềm tin thì thật lợi ích cho nhiều người (đoạn 4.10.1–4.10.16). Vì thế kinh gọi nơi này là “Kỳ Viên, vườn ông Cấp Cô Độc”: rừng của Jeta, khu vườn của Anāthapiṇḍika. Đức Phật dạy ông dâng Kỳ Viên cho Tăng chúng bốn phương, hiện tại và tương lai (đoạn 9.1.14). Ngày nay di tích Kỳ Viên được xác định ở khu Saheth, thuộc vùng Shravasti, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Dùng tiền thế nào cho đúng

Đức Phật không dạy ông Cấp Cô Độc bỏ giàu. Tăng Chi Bộ 4.61 nói về bốn việc xứng đáng làm với tài sản kiếm được chân chính, bằng mồ hôi và sức lực của mình: làm cho bản thân, cha mẹ, vợ con, người làm, bạn bè được an vui; phòng hộ trước tai họa như lửa, nước, trộm cướp; làm năm loại cúng tế cho bà con, khách, người đã khuất, nhà vua và chư thiên; và cúng dường những vị Sa-môn sống điều phục (AN 4.61, đoạn 13.1–16.2). Người làm được vậy có thể nói: “Tôi đã đạt được mục đích mà người trí tại gia mong cầu khi tìm của cải, tôi không hối tiếc việc đã làm” (đoạn 19.1–19.4). Bài Kinh Thi-ca-la-việt và Kinh Điềm Lành cũng là những lời dạy cho người tại gia.

Giờ cuối của một người cư sĩ

Trung Bộ 143 kể khi ông bệnh nặng, đau như bị khoan vào đầu, như bị siết dây da quanh trán, ông nhờ người mời Ngài Xá-lợi-phất (Sāriputta) đến thăm. Ngài đến cùng Ngài A-nan (Ānanda) và dạy ông tập không chấp thủ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cho đến đời này và đời sau (MN 143, đoạn 4.2–4.4, 5.1–14.6). Ông khóc. Ngài A-nan hỏi ông có yếu đi không. Ông đáp: “Thưa Ngài Ānanda, không phải vậy. Bao năm nay con gần gũi bậc Thầy và các vị Tỷ-kheo con kính mến, vậy mà chưa bao giờ con được nghe một bài pháp như hôm nay” (đoạn 15.1–15.6). Rồi ông xin: hãy giảng những bài pháp như vậy cho cả người tại gia, vì có những người ít bụi trong mắt, không được nghe Pháp sẽ thối thất (đoạn 15.9–15.10). Không lâu sau, ông mất và sinh về cõi trời Đâu-suất (đoạn 16.2).

Một gợi ý nhỏ

Tháng này, bạn thử chia thu nhập của mình theo bốn việc trong AN 4.61, dù chỉ là một phần nhỏ cho mỗi việc. Và nếu bạn có người thân đang bệnh, như Ngài Xá-lợi-phất, hãy đến thăm, ngồi xuống và hỏi han trước khi nói gì khác. Bài Bệnh tật và cái chết có thêm gợi ý.