Cúng dường là gì? Cúng cho ai, cúng bao nhiêu là đúng

Cúng dường là gì theo kinh Nikāya

Chữ cúng dường trong đời sống Phật tử thường được dùng cho việc dâng tặng bốn vật dụng là y phục, đồ ăn, chỗ ở và thuốc men cho chư Tăng, tức cộng đồng các vị xuất gia theo Phật. Chữ Pāli cho việc dâng tặng ấy là dakkhiṇā, sự cúng dường, vật dâng tặng với tâm kính trọng. Kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli, ngôn ngữ gốc của kinh, nói về việc cúng dường trong nhiều bài kinh, và Kinh Phân Biệt Cúng Dường là một trong những bài kinh nói kỹ nhất về việc này.

Trong Kinh Phân Biệt Cúng Dường, khi bà Mahāpajāpati mang y đến dâng, Đức Phật dặn bà hãy cúng dường Tăng chúng, vì cúng dường Tăng chúng thì cả Đức Phật và Tăng chúng đều được cung kính. Câu dặn ấy được ghi lại như sau:

“Này Gotama, hãy cúng dường Tăng chúng. Bà cúng dường Tăng chúng, thời Ta sẽ được cung kính, và cả Tăng chúng cũng vậy.” (MN 142:2.5–2.6; Pāli: saṅghe, gotami, dehi. Saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cāti)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, lời dặn này hướng người cúng dường ra khỏi việc chỉ nghĩ đến một vị thầy riêng mà nghĩ đến cả Tăng đoàn, tức cộng đồng giữ gìn và thực hành lời dạy. Cúng dường vì vậy không phải là việc mua chuộc một cá nhân mà là việc hỗ trợ một cộng đồng tu tập.

Kinh không quy định cúng bao nhiêu tiền

Câu hỏi cúng bao nhiêu thì đúng là câu hỏi mà nhiều Phật tử tại gia đặt ra, và câu trả lời thẳng thắn theo kinh là kinh không quy định một mức tiền nào. Trong hai bài kinh được dẫn ở đây, không có chỗ nào nêu một con số tiền, một mức vàng hay một số lượng vật phẩm bắt buộc. Người viết nói rõ điều này để bạn đọc không bị một con số do người khác tự đặt ra làm cho lo lắng, cũng không nghĩ rằng cúng nhiều tiền thì chắc chắn đúng và cúng ít tiền thì chắc chắn sai.

Trang Cúng dường chư Tăng: bốn vật dụng, đúng lúc, đúng cách nói kỹ hơn về bốn vật dụng và cách dâng tặng cho đúng, và trang Tiết kiệm và bố thí: Phật dạy cân bằng thế nào nói về việc cân bằng giữa giữ gìn của cải và bố thí. Hai trang này giúp bạn đọc thấy rằng việc cúng dường nằm trong một đời sống cân bằng, chứ không phải là việc dốc hết của cải trong một lần.

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chú Khải mỗi tháng dành một khoản nhỏ trong tiền chợ để mua gạo dâng chùa, khoản ấy không lớn nhưng đều đặn và không làm gia đình thiếu thốn, và chú thấy lòng nhẹ nhàng hơn những lần chú cúng một khoản lớn rồi về nhà lo lắng chuyện chi tiêu.

Người cho giữ giới thì cúng dường thanh tịnh về phía người cho

Kinh Phân Biệt Cúng Dường phân biệt bốn trường hợp của sự thanh tịnh trong cúng dường, xét theo giới đức của người cho và người nhận. Trường hợp thứ nhất là khi người cho giữ giới và theo thiện pháp, còn những người nhận theo ác giới và theo ác pháp. Trong trường hợp này, kinh nói sự cúng dường được thanh tịnh bởi người cho, nhưng không bởi người nhận:

“Ở đây, này Ānanda, người cho giữ giới, theo thiện pháp, còn những người nhận theo ác giới, theo ác pháp. Như vậy, này Ānanda, là loại cúng dường được thanh tịnh bởi người cho, nhưng không bởi người nhận.” (MN 142:10.2–10.3; Pāli: Idhānanda, dāyako hoti sīlavā kalyāṇadhammo, paṭiggāhakā honti dussīlā pāpadhammā— evaṁ kho, ānanda, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, trường hợp này an ủi người cúng dường chân thành mà không may gặp người nhận chưa giữ giới tốt: phần của người cho vẫn thanh tịnh vì tâm và giới của người cho đã ngay thẳng, dù phần của người nhận chưa trọn vẹn. Điều này cũng nhắc người cúng dường đừng quá lo lắng về những điều bản thân không kiểm soát được, mà hãy giữ cho phần của bản thân được ngay thẳng.

Cả người cho và người nhận đều giữ giới thì thanh tịnh trọn vẹn

Trường hợp trọn vẹn nhất trong kinh là khi cả người cho và người nhận đều giữ giới và theo thiện pháp. Kinh nói về trường hợp này như sau:

“Ở đây, này Ānanda, người cho giữ giới, theo thiện pháp; và người nhận cũng giữ giới, theo thiện pháp. Như vậy, này Ānanda, là sự cúng dường được thanh tịnh bởi người cho và cũng bởi người nhận.” (MN 142:13.2–13.3; Pāli: Idhānanda, dāyako ca hoti sīlavā kalyāṇadhammo, paṭiggāhakā ca honti sīlavanto kalyāṇadhammā— evaṁ kho, ānanda, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, sự trọn vẹn ở đây có hai phía và không thể chỉ do một phía tạo ra. Người cho giữ giới mà người nhận không giữ giới thì mới thanh tịnh một phía, và ngược lại cũng vậy. Vì vậy, khi chọn nơi cúng dường, bạn đọc có thể xét đến giới đức của người nhận một cách bình tĩnh, không phải để phán xét gay gắt mà để việc cúng dường được trọn vẹn hơn.

Người viết xin nói rõ một điểm: bài viết không nêu tên hay bình luận về bất cứ vị xuất gia cụ thể nào, vì việc xét giới đức trong kinh là một nguyên tắc để người cúng dường suy xét, không phải là lời kêu gọi đi soi mói hay chê bai người khác. Trang Bà Visākhā: người nữ thí chủ bậc nhất thời Đức Phật kể về một người nữ thí chủ nổi tiếng thời Đức Phật.

Năm điều kiện của việc bố thí đúng

Kinh Bố Thí Của Bậc Chân Nhân nêu năm điều kiện làm cho việc bố thí trở thành bố thí của bậc Chân nhân, tức người tốt, người hiền thiện. Năm điều kiện ấy được ghi lại như sau:

“Bố thí có lòng tin, bố thí có kính trọng, bố thí đúng thời, bố thí với tâm không gượng ép, bố thí không làm thương tổn mình và người.” (AN 5.148:1.3; Pāli: Saddhāya dānaṁ deti, sakkaccaṁ dānaṁ deti, kālena dānaṁ deti, anuggahitacitto dānaṁ deti, attānañca parañca anupahacca dānaṁ deti)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, năm điều kiện này trả lời trực tiếp câu hỏi cúng thế nào cho đúng. Có lòng tin nghĩa là tin vào giá trị của việc cho và tin vào người nhận một cách có suy xét. Có kính trọng nghĩa là dâng tặng với thái độ trân trọng, không qua loa hay khinh suất. Đúng thời nghĩa là cho vào lúc người nhận cần và vào lúc việc cho có ích, chứ không phải cho vào lúc không phù hợp. Không gượng ép nghĩa là cho với tâm tự nguyện, không bị ép buộc bởi áp lực hay sự khoe khoang. Không làm tổn hại bản thân và người nghĩa là việc cho không làm cho bản thân thiếu thốn đến khổ sở và không gây hại cho người khác.

Năm điều kiện này cũng là thước đo để bạn đọc tự xét việc cúng dường của bản thân mà không cần hỏi một con số nào. Một việc cúng dường có lòng tin, có kính trọng, đúng thời, tự nguyện và không làm khổ ai thì đã đi đúng hướng mà kinh dạy, dù số tiền lớn hay nhỏ.

Cúng dường cho ai và cúng vào lúc nào

Theo lời dặn trong Kinh Phân Biệt Cúng Dường, Đức Phật dặn hãy cúng dường Tăng chúng. Ngoài ra, Kinh Phân Biệt Cúng Dường còn nêu các mức quả theo người nhận (MN 142:6.1), nhưng bài viết chỉ dừng ở điểm chính mà câu hỏi đặt ra: lời dặn hãy cúng dường Tăng chúng, và việc cúng dường cho một vị xuất gia giữ giới tốt cũng là việc đáng làm.

Về thời điểm, kinh nêu cho đúng thời là một trong năm điều kiện. Cho đúng thời có thể hiểu là cho khi người nhận đang cần vật dụng ấy và khi bản thân có khả năng.

Trang Hồi hướng công đức: làm việc thiện rồi mời người thân đã khuất cùng tùy hỷ nói thêm về việc sau khi làm việc thiện thì người làm có thể mời người thân cùng hoan hỷ, và trang Đi chùa cầu tài lộc có được không giúp bạn đọc phân biệt việc cúng dường với việc cầu xin tài lộc, hai việc có động cơ khác nhau.

Những điều cần tránh khi cúng dường

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, có ba điều cần tránh mà bạn đọc có thể rút ra từ năm điều kiện của kinh. Thứ nhất là tránh cúng dường với tâm gượng ép, vì một việc cho bị ép buộc thì thiếu sự tự nguyện mà kinh đòi hỏi. Thứ hai là tránh cúng dường đến mức làm khổ bản thân và gia đình, vì kinh nói rõ việc bố thí đúng là việc không làm tổn hại bản thân và người. Thứ ba là tránh nghĩ rằng cúng dường là một cuộc mua bán, trong đó số tiền bỏ ra sẽ đổi lấy một quả cụ thể nào đó, vì kinh không hứa một quả cụ thể nào cho một số tiền cụ thể nào.

Người viết cũng xin nói rõ rằng bài viết không hứa rằng cúng dường thì sẽ được phước lớn đến mức nào, vì kinh không đặt một mức tiền nào cho việc cúng dường, và bài này cũng không hứa một mức phước cụ thể nào. Phước, theo cách đọc của người viết, là kết quả của một đời sống bố thí bền bỉ, có suy xét và có lòng tin, chứ không phải là giá của một món hàng.

Kết luận cho người mới bắt đầu

Nếu bạn đọc mới bắt đầu cúng dường và còn băn khoăn về số tiền, bạn đọc có thể bắt đầu bằng một việc nhỏ, đều đặn và trong khả năng của bản thân, với tâm kính trọng và sự tự nguyện. Bạn đọc có thể xét đến giới đức của nơi nhận một cách bình tĩnh, và có thể hướng về Tăng đoàn như lời dặn trong kinh. Quan trọng hơn số tiền là năm điều kiện: có lòng tin, có kính trọng, đúng thời, không gượng ép và không làm tổn hại bản thân và người.

Khi năm điều kiện ấy có mặt thì việc cúng dường, dù lớn hay nhỏ, đều đi đúng hướng mà kinh dạy. Khi năm điều kiện ấy thiếu thì dù số tiền lớn đến đâu, việc cúng dường vẫn chưa trọn vẹn theo lời kinh.

Hỏi nhanh

Cúng dường là gì?

Cúng dường là việc dâng tặng vật dụng, nhất là bốn vật dụng, cho chư Tăng và cho người tu tập, với tâm kính trọng. Đức Phật dặn hãy cúng dường Tăng chúng, vì cúng dường Tăng chúng thì cả Đức Phật và Tăng chúng đều được cung kính (MN 142, đoạn 2.5–2.6).

Cúng bao nhiêu tiền thì đúng theo kinh?

Kinh không quy định một mức tiền nào cho việc cúng dường. Việc cúng dường đúng hay chưa được xét qua tâm người cho, giới người nhận và cách cho, chứ không xét qua con số tiền.

Người cho tốt mà người nhận chưa tốt thì việc cúng dường có mất hết không?

Không mất hết phần của người cho. Khi người cho giữ giới mà người nhận theo ác giới thì sự cúng dường được thanh tịnh bởi người cho, nhưng không bởi người nhận (MN 142, đoạn 10.2–10.3).

Thế nào là bố thí của bậc Chân nhân?

Là bố thí có lòng tin, có kính trọng, đúng thời, không gượng ép và không làm tổn hại bản thân và người (AN 5.148, đoạn 1.3).

Nên cúng dường cho một vị riêng hay cho Tăng chúng?

Kinh dặn hãy cúng dường Tăng chúng. Việc cúng dường cho một vị giữ giới tốt cũng là việc đáng làm.

Câu chốt: Cúng dường đúng không nằm ở con số tiền mà nằm ở lòng tin, sự kính trọng, thời điểm thích hợp, sự tự nguyện và việc không làm khổ bản thân hay người khác.