Ly hôn, đổ vỡ hôn nhân: Phật dạy gì

Không ai muốn đi đến bước này

Thử hình dung một người phụ nữ ba mươi tám tuổi, hai con, ngồi trong xe trước cổng tòa án mà chưa dám bước vào. Chị không ghét chồng, chị chỉ đã quá mệt sau nhiều năm cố gắng một mình. Câu chị tự hỏi nhiều nhất là: “Mình có phải người xấu không?”

Nếu bạn đang ở chỗ ấy, xin nói ngay: trong kinh Nikāya, ta không thấy bài nào gọi người ly hôn là người xấu, và cũng không thấy bài kinh nào bàn riêng về ly hôn của người tại gia. Điều kinh có là những lời dạy về cách sống chung, giúp ta hiểu vì sao một cuộc hôn nhân vững, và vì sao có cuộc hôn nhân không đứng được.

Điều giữ một cuộc sống chung

Ông bà Nakulapitā và Nakulamātā sống với nhau từ thuở trẻ đến lúc già, và cả hai đều thưa với Đức Phật rằng chưa từng phụ nhau, “dù chỉ trong ý nghĩ” (Tăng Chi Bộ 4.55, đoạn 2.1–2.4). Đức Phật dạy rằng vợ chồng muốn thấy nhau lâu dài thì cả hai hãy có “niềm tin ngang nhau, giới ngang nhau, lòng rộng rãi ngang nhau, trí tuệ ngang nhau” (đoạn 3.1). Chữ quan trọng là “ngang nhau”. Khi chỉ một người giữ giới, chỉ một người rộng lòng, chỉ một người chịu học và sửa mình, gánh nặng lệch hẳn về một bên. Tăng Chi Bộ 4.53 cũng phân biệt những cách vợ chồng sống chung tùy theo cả hai, một bên, hay không bên nào giữ giới, và chỉ khi cả hai cùng sống thiện thì kinh mới tả là “nói với nhau lời thương mến” (AN 4.53, kệ 10).

Trường Bộ 31 dạy bổn phận hai chiều: người chồng tôn trọng vợ, không coi thường vợ, không ngoại tình, để vợ làm chủ việc nhà, tặng vợ đồ trang sức; người vợ khéo sắp đặt công việc, khéo đối đãi với người nhà, không ngoại tình, giữ gìn tài sản, siêng năng (đoạn 30.2–30.4). Những chi tiết phản ánh xã hội thời ấy, nhưng ý chính còn nguyên: hôn nhân là sự gìn giữ từ cả hai phía.

Trong Kinh Bảy Loại Vợ (Tăng Chi Bộ 7.63), Đức Phật nói với Sujātā, cô con dâu khó tính của ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika), về bảy hạng người vợ: có hạng như kẻ sát nhân, kẻ trộm, kẻ chủ hà khắc, có hạng như người mẹ, người em gái, người bạn. Bài kinh nói trong xã hội thời ấy, với một người cụ thể, nên cần đọc cẩn trọng. Nhưng có một hình ảnh đẹp mà cả hai phía đều có thể mượn: người vợ gặp chồng thì vui mừng, “như bạn gặp lại bạn lâu ngày xa cách” (AN 7.63, kệ 10). Khi niềm vui ấy đã mất từ lâu và cả hai không còn cách nào tìm lại, nỗi đau là thật.

Khi có bạo lực: an toàn trước hết

Không có lời kinh nào dạy ai phải ở lại nơi mình bị đánh đập, đe dọa hay hành hạ. Nếu bạn hoặc con đang gặp nguy hiểm, hãy rời khỏi chỗ nguy hiểm, gọi cho người thân tin cậy, tìm đến chính quyền địa phương, công an, hay đường dây hỗ trợ ở nơi bạn sống; ở Việt Nam, khi nguy hiểm tức thời, hãy gọi 113. Rời đi để giữ an toàn không phải là thất bại hay tội lỗi. Đừng để ai nói với bạn rằng chịu đựng là “trả nghiệp”. Bài Nghiệp là gì, có phải số mệnh giải thích vì sao nghiệp không phải bản án bắt bạn cam chịu.

Mũi tên thứ hai sau đổ vỡ

Trong Kinh Mũi Tên, Đức Phật ví người bị khổ thọ mà còn sầu muộn, than khóc như người bị bắn một mũi tên rồi lại trúng thêm mũi tên thứ hai, cắm tiếp vào gần vết thương (Tương Ưng Bộ 36.6, đoạn 1.8–1.10). Kinh nói về khổ thọ nơi thân; mượn hình ảnh ấy cho chuyện ly hôn: sự đổ vỡ là mũi tên thứ nhất. Đêm nào cũng tua lại từng cuộc cãi vã, tự trách “giá mà mình…”, hay theo dõi đời sống mới của người kia, là những mũi tên mình tự bắn thêm.

Những ngày phải gặp lại nhau để bàn chuyện con, chuyện tài sản, có thể còn những lời nặng nề. Đức Phật từng nói với người mắng nhiếc Ngài: lời mắng mà Ta không nhận thì “vẫn thuộc về ông” (Tương Ưng Bộ 7.2, đoạn 2.9–2.11), và “không giận lại người đang giận là thắng trận chiến khó thắng” (kệ 5). Bạn có quyền không nhận những lời ấy.

Con cái giữa hai người

Năm điều cha mẹ làm cho con: “ngăn con làm điều ác; giúp con đứng vững trong điều lành; cho con học nghề; lo cho con kết duyên với người xứng hợp; khi đến lúc thì giao lại gia tài cho con” (Trường Bộ 31, đoạn 28.4). Không điều nào trong đó mất đi sau ly hôn. Hãy để con được thương cả cha lẫn mẹ, đừng bắt con chọn phe.

Một gợi ý nhỏ

Trước khi ngủ, đặt tay lên ngực và gửi lời chúc đầu tiên đến chính mình: “Mong mình được bình an, mong mình thoát khỏi oán hận.” Khi nào lòng đủ rộng, hãy gửi thêm một lời cho người kia, không cần ép mình sớm. Nếu nỗi buồn kéo dài, hãy đọc Buồn chán kéo dài và Tha thứ khi bị tổn thương, và đừng ngại tìm đến chuyên gia tâm lý.