Rượu bia và giới thứ năm: Đức Phật nói gì về chuyện nhậu

Giới thứ năm nói đúng điều gì

Câu giới là surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī: tránh xa rượu men, rượu nấu và các chất say, là nền tảng của sự phóng dật. Chữ then chốt là pamāda, sự phóng dật, tức buông lung, mất tỉnh táo. Bia, rượu đế, rượu vang đều thuộc phạm vi này; theo cách hiểu chung của truyền thống, các chất gây say, gây nghiện khác cũng vậy, vì cùng dẫn tâm đến chỗ ấy. Bài Ngũ giới là gì nói về cả năm giới.

Sáu tai hại thấy ngay trong đời này

Trong Kinh Thi-ca-la-việt, khi dạy chàng trai trẻ Siṅgālaka cách giữ gìn tài sản và gia đình, Đức Phật nói:

Này Gia chủ tử, đam mê các loại rượu có sáu nguy hiểm: Tài sản hiện tại bị tổn thất, đấu tranh tăng trưởng, bệnh tật dễ xâm nhập, thương tổn danh dự, để lộ âm tàng, và thứ sáu là trí lực tổn hại.

Trường Bộ 31, đoạn 8.1–8.2

Đọc lại danh sách này, bạn sẽ thấy nó giống một bản tổng kết của bác sĩ, của nhân viên công tác xã hội, hơn là một lời răn tôn giáo. Tiền mất trong một buổi nhậu, câu nói lỡ lời làm vợ chồng giận nhau, cái gan mệt mỏi sau nhiều năm, những gì người say làm mà sáng hôm sau không dám nhìn lại. Cũng trong kinh này, rượu đứng đầu sáu “cửa hao tổn tài sản” (đoạn 7.2).

Bạn rượu không phải bạn thật

Đức Phật nói về những người “không phải bạn mà giả dạng làm bạn”, trong đó có kẻ “làm bạn khi ta đắm say rượu” (đoạn 19.1–19.2). Bài kệ trong kinh nói gọn hơn:

Có bạn gọi bạn rượu,
Có bạn, bạn bằng mồm,
Bạn lúc thật hữu sự,
Mới xứng danh bạn bè.

Trường Bộ 31, kệ 14.1–14.4

Kinh Bại Vong cũng xếp người “mê gái, mê rượu chè, mê cờ bạc, có bao nhiêu phá sạch” vào những cửa dẫn đến sa sút (Kinh Tập 1.6, kệ 17).

Quả của thói say sưa

Tăng Chi Bộ 8.40 nói về quả của nghiệp, tức kết quả mà mỗi loại hành động đưa đến, cho từng điều trái với giới. Với rượu, kinh nói:

Này các Tỷ-kheo, uống men rượu, rượu nấu, được thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của uống rượu mem, rượu nấu là được làm người với tâm điên loạn.

Tăng Chi Bộ 8.40, đoạn 8.1–8.2

Chú ý chữ “quen làm, làm nhiều”. Kinh nói về thói quen tích tụ, và về một tâm đã quen đánh mất sự tỉnh táo. Người hiểu điều này không cần sợ hãi, chỉ cần thấy rõ chiều hướng.

Mặt bên kia: một món quà

Tăng Chi Bộ 8.39 gọi việc tránh xa rượu là món quà lớn thứ năm: người giữ giới “đã cho vô lượng chúng sinh sự không sợ hãi, cho sự không thù oán, cho sự không làm hại” (đoạn 7.1–7.2). Thử hình dung một đứa trẻ không còn phải nín thở mỗi tối nghe tiếng xe cha về, vì biết cha sẽ tỉnh táo. Đó là món quà cụ thể nhất. Và trong Kinh Điềm Lành, “kiềm chế không uống rượu” được kể là một điềm lành cao quý (Kinh Tập 2.4, kệ 8).

Khi phải tiếp khách

Thử hình dung anh Minh làm kinh doanh, tuần nào cũng có tiệc với đối tác. Anh vẫn đến, vẫn trò chuyện, nhưng gọi trà đá và nói nhẹ: “Em giữ giới nhà Phật, anh thông cảm.” Vài lần đầu có người trêu, về sau họ quen, và có khi chính anh là người được nhờ đưa mọi người về. Giữ giới không cần phán xét ai; bạn chỉ chọn cho mình.

Một gợi ý nhỏ

Nếu bạn đang uống thường xuyên, hãy bắt đầu bằng những ngày Bố-tát trong tháng, hoặc thử ba mươi ngày liền không rượu bia, ghi lại giấc ngủ, tiền bạc, những cuộc trò chuyện trong nhà. Rồi tự đối chiếu với sáu điều trong Kinh Thi-ca-la-việt.