Sư Nam tông có ăn thịt không: góc nhìn của người đặt bát

Thử hình dung buổi đặt bát đầu tiên

Thử hình dung sáng sớm bạn đứng trước cổng chùa, tay cầm hộp cơm mẹ nấu, có trứng chiên và thịt kho. Đoàn sư đi khất thực đến gần, bạn chợt lo: có nên dâng món mặn không? Câu trả lời của Kinh và Luật khá rõ, và có lẽ sẽ làm bạn nhẹ lòng.

Ba điều thanh tịnh trong Kinh Jīvaka

Lương y Kỳ-bà (Jīvaka) nghe đồn người ta giết thú riêng để dâng Đức Phật và Ngài biết mà vẫn dùng. Đức Phật nói những người ấy đã xuyên tạc Ngài (MN 55, đoạn 3.2–4.1), rồi dạy:

Này Jīvaka, Ta nói trong ba trường hợp, thịt không được thọ dụng: thấy, nghe và nghi vì mình mà giết. Này Jīvaka, Ta nói trong ba trường hợp này, thịt không được thọ dụng.

Trung Bộ 55, đoạn 5.1–5.6

Thấy, nghe hay nghi điều gì? Là con vật bị giết riêng cho vị Tỷ-kheo. Kinh còn nói người giết thú để cúng dường tạo nhiều điều bất thiện vì năm lẽ, từ lúc sai bắt đến lúc con vật đau đớn khi bị giết (đoạn 12.1–12.9). Bài Phật tử có phải ăn chay không đã đọc kỹ kinh này; ở đây ta xem thêm phần Luật.

Luật tạng: câu chuyện tướng quân Sīha

Đại Phẩm, chương Dược phẩm, kể tướng quân Sīha ở Tỳ-xá-ly (Vesālī), vốn theo phái Ni-kiền-tử (đạo Jain), sau khi nghe Pháp đã thỉnh Đức Phật và Tăng chúng về thọ thực, và sai người đi tìm thịt có sẵn (Kd 6, đoạn 31.12.8). Các du sĩ Ni-kiền-tử đi khắp phố rao rằng Sīha giết thú lớn để đãi Sa-môn Gotama. Sīha đáp: “Dù vì mạng sống của mình, chúng tôi cũng không cố ý giết một sinh mạng” (đoạn 31.13.1–31.13.8). Sau bữa ấy, Đức Phật chế định:

- “Này các tỳ khưu, trong khi biết thịt được làm (giết) có liên quan (đến bản thân) thì không nên thọ dụng; vị nào thọ dụng phạm tội dukkaṭa. Này các tỳ khưu, ta cho phép (thọ dụng) cá và thịt có được ba điều tuyệt đối thanh tịnh: không được thấy, không được nghe, không nghi ngờ.”

Luật tạng, Đại Phẩm 6 (Kd 6), đoạn 31.14.4–31.14.6

Năm điều Đề-bà-đạt-đa đòi

Tiểu Phẩm, chương Phá Tăng, kể Đề-bà-đạt-đa bàn với nhóm của mình xin Đức Phật năm điều: Tỷ-kheo suốt đời phải ở rừng, chỉ ăn đồ khất thực, chỉ mặc y phấn tảo, chỉ ở gốc cây, và không bao giờ ăn cá thịt; ai làm khác thì phạm lỗi (Kd 17, đoạn 3.14.9–3.14.13). Đề-bà-đạt-đa biết trước Đức Phật sẽ không chấp nhận, và định dùng chính việc ấy để lôi kéo người theo mình (đoạn 3.14.14–3.14.15). Cù-ca-lê (Kokālika) đồng tình, vì “người ta vốn tin vào sự khắc khổ” (đoạn 3.14.16–3.14.17). Đức Phật đáp:

- “Này Devadatta, thôi đi. Vị nào muốn thì hãy trở thành vị sống ở rừng, vị nào muốn thì hãy cư ngụ ở trong làng. Vị nào muốn thì hãy trở thành vị khất thực, vị nào muốn thì hãy ưng thuận việc thỉnh mời. Vị nào muốn thì hãy là vị mặc y (may bằng) vải bị quăng bỏ, vị nào muốn thì hãy ưng thuận y của gia chủ. Này Devadatta, chỗ trú ngụ là gốc cây trong tám tháng được ta cho phép, cá thịt thanh tịnh với ba điều kiện: ‘Không thấy, không nghe, không nghi’ được ta cho phép.”

Luật tạng, Tiểu Phẩm 7 (Kd 17), đoạn 3.15.10–3.15.16

Điều đáng để ý: Đức Phật không chê sự khắc khổ. Với ba điều đầu, Ngài để mỗi người tự chọn; với chỗ ở và cá thịt, Ngài nhắc lại điều Ngài đã cho phép. Ngài chỉ từ chối việc ép tất cả theo một khuôn. Vì vậy, đến nay có những vị sư Nam tông tự nguyện ăn chay khi có thể, và điều đó hoàn toàn trong khuôn khổ Luật.

Về truyền thống ăn chay của Bắc tông

Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam giữ chay theo các kinh Đại thừa như Kinh Lăng-già và giới Bồ-tát trong Kinh Phạm Võng (bản Đại thừa). Đó là một thực hành từ bi được gìn giữ qua nhiều thế kỷ, rất đáng kính. Hai truyền thống cùng đứng trên một nền: giới thứ nhất là không sát sinh, và không bảo người khác giết. Chỗ khác nhau nằm ở cách giữ: Bắc tông chọn kiêng hẳn thịt cá như một phần của hạnh từ bi; Nam tông giữ nếp khất thực, nhận những gì được dâng mà không chọn món, chỉ tránh thịt của con vật bị giết riêng cho mình.

Người đặt bát nên làm gì

Bạn dâng những gì gia đình mình có, chay hay mặn đều được. Không cần hỏi sư thích món gì, vì người khất thực không chọn món. Điều duy nhất nên tránh là mua con vật còn sống về giết để cúng dường. Bài Cúng dường chư Tăng và bài Vì sao sư Nam tông không ăn chiều có thêm những điều nên biết.

Một gợi ý nhỏ

Lần tới khi đặt bát, bạn thử nhìn bữa cơm mình dâng như một lời nhắc về giới thứ nhất: trong nhà mình, có con vật nào phải chết riêng vì mình không? Câu hỏi ấy giữ được tinh thần của cả hai truyền thống.