Yêu người khác tôn giáo: Phật tử nên nghĩ thế nào

Một câu hỏi rất thật

Thử hình dung Thảo, hai mươi bảy tuổi, lớn lên trong một gia đình Phật tử, mỗi rằm theo mẹ lên chùa. Người Thảo thương hiền lành, chu đáo, và sinh hoạt đều đặn ở một cộng đoàn tôn giáo khác. Hai người chưa bao giờ cãi nhau về chuyện đạo, cho đến khi hai bên gia đình bắt đầu bàn chuyện cưới. Mẹ Thảo lo, mẹ anh cũng lo. Thảo tự hỏi: thương nhau có đủ không?

Điều kinh nói về sự bền lâu

Ông bà Nakulapitā và Nakulamātā, sống với nhau đến già, mong được thấy nhau cả đời này lẫn đời sau. Đức Phật dạy: “nếu cả vợ lẫn chồng đều mong được thấy nhau ngay trong đời này và cả trong đời sau, thì cả hai hãy có niềm tin ngang nhau, giới ngang nhau, lòng rộng rãi ngang nhau, trí tuệ ngang nhau” (Tăng Chi Bộ 4.55, đoạn 3.1).

Đây là lời nói với một cặp vợ chồng cùng là Phật tử, nên “niềm tin” ở đây là niềm tin vào Tam Bảo. Với hai người khác tôn giáo, phần niềm tin sẽ khác, và kinh nói thật rằng sự giống nhau ấy giúp vợ chồng gần nhau hơn. Nhưng ba điều còn lại, giới, lòng rộng rãi và trí tuệ, là những điều hai người có lòng tốt ở bất cứ tôn giáo nào cũng có thể cùng vun đắp. Có thể hiểu rằng câu hỏi quan trọng không chỉ là “anh theo đạo gì”, mà còn là “anh sống thế nào”.

Trường Bộ 31 dạy bổn phận của chồng và vợ với nhau: tôn trọng, không coi thường, không ngoại tình, tin tưởng giao việc, chăm lo cho nhau (đoạn 30.2–30.4). Những bổn phận ấy không phụ thuộc vào việc hai người cùng một tôn giáo.

Đức Phật không giành tín đồ

Trung Bộ 56 kể gia chủ Ưu-ba-li (Upāli) ở Na-lan-đà (Nāḷandā), một đệ tử có tiếng của các vị Ni-kiền-tử (Nigaṇṭha). Sau cuộc đối thoại, ông xin quy y. Đức Phật không vội nhận mà nói: “Này gia chủ, hãy suy xét kỹ rồi hãy làm; những người có danh tiếng như ông, suy xét kỹ rồi hãy làm thì tốt hơn” (MN 56, đoạn 16.1). Khi ông vẫn xin quy y, Ngài lại dặn: “Từ lâu nhà ông đã như giếng nước cho các vị Ni-kiền-tử; khi các vị ấy đến, ông nên nghĩ đến việc dâng vật thực” (đoạn 17.1). Ông Ưu-ba-li càng thêm hoan hỉ, vì trước đó ông từng nghe nói Sa-môn Gotama chỉ muốn người ta cúng dường cho mình và đệ tử mình (đoạn 17.3–17.8).

Câu chuyện cho thấy một thái độ: theo Đạo không có nghĩa là quay lưng với người khác đạo, và đổi đạo không phải là chuyện làm vội vì áp lực. Kinh Kālāma cũng ghi lại nỗi băn khoăn của dân làng khi các vị thầy chỉ đề cao lý thuyết của mình, còn “bài xích, chê bai, khinh miệt” lý thuyết của người khác (Tăng Chi Bộ 3.65, đoạn 3.2). Lời Phật dạy họ là tự xét pháp nào đưa đến khổ đau, pháp nào đưa đến lợi ích, không dựa vào việc chê người.

Tôn trọng mà không đánh mất mình

Kinh Từ Bi dạy: “đừng khinh miệt ai ở bất cứ đâu” (Kinh Tập 1.8, kệ 6). Bạn có thể cùng người thương dự lễ ở nơi thờ phụng của họ với thái độ trân trọng, và mời họ cùng lên chùa một ngày rằm. Tôn trọng không có nghĩa là phải bỏ điều mình tin. Bạn vẫn giữ năm giới, vẫn quy y Tam Bảo, vẫn ngồi thiền mỗi sáng. Bài Phật tử đi đám cưới, tiệc tùng có vài gợi ý về những dịp như vậy.

Những điều nên nói với nhau trước khi cưới

• Lễ cưới tổ chức theo nghi thức nào, và hai gia đình có thể cùng chấp nhận điều gì.
• Ngày lễ, chuyện ăn uống: ngày rằm bạn có muốn ăn chay không, người kia có những ngày kiêng nào. Bài Phật tử có phải ăn chay không giúp bạn nói rõ điều này.
• Bàn thờ, giỗ chạp, tang lễ: những chuyện gia đình người Việt rất coi trọng. Bài Thờ cúng tổ tiên có thể giúp hai bên hiểu nhau hơn.
• Con cái: dạy con điều gì, cho con biết về cả hai truyền thống thế nào.

Nếu một bên gia đình gây áp lực nặng nề, hãy nhớ rằng nói thật một cách ôn hòa cũng là chánh ngữ.

Một gợi ý nhỏ

Hai người hãy ngồi với nhau một buổi tối, mỗi người viết ra ba điều mình mong ở một gia đình: không phải về nghi lễ, mà về cách sống. Rồi đặt hai tờ giấy cạnh nhau. Rất có thể bạn sẽ thấy những chữ giống nhau: chân thật, chung thủy, rộng lòng, biết lắng nghe. Đó là phần “giới ngang nhau, lòng rộng rãi ngang nhau, trí tuệ ngang nhau” mà hai người có thể bắt đầu xây từ hôm nay.