Thất tình, chia tay: Phật dạy gì để lòng bớt đau

Một câu nói khiến người ta bỏ về

Kinh Ái Sanh kể một người cha mất đứa con trai duy nhất. Ông bỏ cả công việc lẫn ăn uống, ngày ngày ra bãi hỏa táng khóc gọi con. Đức Phật nói với ông: “Đúng vậy, này gia chủ. Sầu, bi, khổ, ưu, não sinh ra từ người thân yêu” (Trung Bộ 87, đoạn 3.8–3.9). Ông không chịu nghe: “Bạch Thế Tôn, hỷ và lạc mới sinh ra từ người thân yêu chứ” (đoạn 3.12), rồi đứng dậy bỏ đi.

Câu chuyện lan đến cung vua. Hoàng hậu Mạt-lỵ (Mallikā) hỏi vua Ba-tư-nặc (Pasenadi): “Đại vương nghĩ sao, nếu thiếp có mệnh hệ nào, không còn như xưa, thì sầu, bi, khổ, ưu, não có khởi lên nơi đại vương không?” Nhà vua đáp: “Này Mạt-lỵ, nếu nàng có mệnh hệ nào, chính đời ta cũng đổi khác, lẽ nào sầu, bi, khổ, ưu, não lại không khởi lên?” (đoạn 27.3–27.5). Nhà vua đã tự thấy điều Đức Phật nói.

Người cha kia chỉ thấy một mặt: tình thương đem lại niềm vui. Điều ấy không sai. Nhưng cùng một tình thương, khi người kia đổi thay hay rời đi, cũng chính là nơi nỗi đau mọc lên. Pháp Cú nói gọn: “Sầu muộn sinh ra từ lòng luyến mến, sợ hãi sinh ra từ lòng luyến mến” (Pháp Cú, kệ 213). Nếu bạn đang đau vì một cuộc chia tay, đó là dấu vết của một tình thương đã có thật.

Mũi tên thứ nhất và mũi tên thứ hai

Trong Kinh Mũi Tên, Đức Phật ví: một người bị bắn trúng một mũi tên, rồi lại bị bắn thêm mũi tên thứ hai, người ấy chịu đau của cả hai mũi tên. Người phàm chưa học Pháp, khi bị khổ thọ chạm đến, thì “sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực, rơi vào mê loạn”, nên chịu hai thọ: thọ nơi thân và thọ nơi tâm. Còn vị Thánh đệ tử đã học Pháp chỉ chịu một mũi tên, là thọ nơi thân (SN 36.6, đoạn 1.5–1.10 và 3.1–3.6). Kinh nói về khổ thọ nơi thân. Đem hình ảnh ấy áp vào nỗi đau chia tay là một cách mở rộng, nhưng nó soi rất rõ chuyện lòng.

Thử hình dung một cô gái hai mươi bảy tuổi vừa chia tay sau năm năm. Theo cách mở rộng ấy, việc chia tay là mũi tên thứ nhất, đã xảy ra, không rút lại được. Còn nửa đêm mở lại ảnh cũ, đọc đi đọc lại tin nhắn cuối, vào trang cá nhân của người kia xem họ đang vui với ai, tự nhủ “mình không đáng được thương”: đó là những mũi tên thứ hai, thứ ba, và người bắn chính là mình.

Kinh còn chỉ một điều tinh tế: khi bị khổ thọ chạm đến, người phàm chưa học Pháp tìm vui trong dục lạc, vì “không biết lối thoát nào khỏi khổ thọ ngoài dục lạc” (đoạn 1.16–1.18). Lao ngay vào một mối quan hệ mới, uống thật say, mua sắm thật nhiều, có thể làm quên trong chốc lát, nhưng vết thương chưa lành vẫn còn đó.

Xa lìa là quy luật, không phải hình phạt

Tăng Chi Bộ 5.57 dạy mọi người, nam hay nữ, tại gia hay xuất gia, thường quán xét: “Ta phải xa lìa, phải chia ly với tất cả những gì ta yêu quý, ưa thích” (AN 5.57, đoạn 1.6). Quán xét này không nhằm làm ta lạnh lùng. Kinh nói nó giúp dục tham đối với người và vật mình yêu quý “được đoạn trừ hoàn toàn, hoặc giảm nhẹ đi” (đoạn 5.1–5.3). Chia tay không có nghĩa là bạn bị trừng phạt hay bạn thất bại. Bạn đang gặp một điều mà mọi người, kể cả vua chúa, đều phải gặp. Bài Vô thường là gì nói kỹ hơn về điều này.

Những việc nhỏ giúp lòng lành lại

• Cho phép mình buồn. Mỗi ngày dành mười phút ngồi yên, theo dõi hơi thở, để nỗi buồn có mặt mà không cần đuổi đi. Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm dạy tập “làm lắng dịu tâm hành” theo từng hơi thở (Trung Bộ 118, đoạn 19.4).
• Thôi bắn mũi tên thứ hai. Tạm ẩn trang cá nhân của người kia, cất ảnh cũ vào một thư mục riêng. Không phải để quên, mà để không tự rạch thêm.
• Ở gần bạn lành. Một người bạn biết lắng nghe quý hơn mười lời khuyên. Đức Phật gọi bạn lành là toàn bộ đời sống phạm hạnh (Tương Ưng Bộ 45.2).
• Giữ lời nói lành với người cũ. Không nói xấu, không trả đũa. Pháp Cú dạy hận thù không dập tắt được hận thù (kệ 5).

Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, khiến bạn mất ngủ, bỏ ăn, không làm việc được, hãy đọc bài Buồn chán kéo dài và đừng ngại tìm đến bác sĩ hay chuyên gia tâm lý.

Một gợi ý cho tối nay

Trước khi ngủ, đặt tay lên ngực, thở chậm ba hơi và nói thầm: “Mình đang đau, vì mình đã thương thật lòng. Nỗi đau này rồi cũng đổi thay như mọi thứ.” Rồi gửi một lời chúc đến chính mình và đến người kia: “Mong cả hai được bình an.” Không cần ép mình phải tha thứ ngay. Chỉ cần đêm nay không bắn thêm mũi tên nào.