Làm phước thế nào cho đúng? Ba nền tảng làm phước trong lời Phật

Kinh Ba Căn Bản Làm Phước nói gì về làm phước

Kinh mở đầu bằng câu hỏi về các căn bản làm phước: “Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản làm phước. Thế nào là ba?” (AN 8.36:1.1–1.2; Pāli: Tīṇimāni, bhikkhave, puññakiriyavatthūni. Katamāni tīṇi?) Câu trả lời của kinh ngắn gọn và rõ ràng: “Căn bản làm phước do bố thí, căn bản làm phước do giới đức, căn bản làm phước do tu tập.” (AN 8.36:1.3; Pāli: Dānamayaṁ puññakiriyavatthu, sīlamayaṁ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu)

Kinh gọi việc làm phước bằng chữ puññakiriyavatthu, tức căn bản làm phước. Ba chữ trong câu trả lời là ba nền tảng của toàn bài: dāna, tức bố thí; sīla, tức giới đức; bhāvanā, tức tu tập. Mỗi nền tảng đều đáng được nói rõ, và bạn sẽ thấy làm phước theo kinh rộng hơn nhiều so với việc chỉ cho tiền.

Ba căn bản ấy đứng ngang hàng nhau trong lời kinh. Theo cách đọc của người viết, thứ tự kinh nêu không có nghĩa là bố thí quan trọng hơn giữ giới hay tu tập, mà chỉ là cách kinh liệt kê ba nền tảng cùng làm nên việc làm phước.

Kinh Nguồn Phước cũng nói về nguồn phước, và lời kinh về giữ giới cho thấy giữ giới cũng là một cách cho.

Bố thí: căn bản thứ nhất

Bố thí là căn bản thứ nhất mà kinh nêu. Theo cách đọc của người viết, điều đáng nhớ là bố thí được đặt ngang hàng với giữ giới và tu tập, nên người làm phước không nên chỉ chăm chăm vào việc cho mà quên hai căn bản còn lại.

Bố thí trong đời thường không chỉ là cho tiền: bạn còn có thể cho thời gian, cho sức lực, cho lời nói đúng lúc giúp người khác bớt lo. Kinh không nói nên cho bao nhiêu mới đủ, nên người viết không đặt ra mức cho nào là đủ.

Theo cách đọc của người viết, bố thí có giá trị khi đi cùng tâm muốn cho, chứ không phải khi đi cùng tâm khoe khoang hay mong được đáp lại. Vật cho có thể nhỏ, nhưng tâm cho trong sáng thì việc cho vẫn trọn vẹn theo ý kinh.

Bạn có thể đọc thêm bài viết về bố thí để hiểu rõ hơn các loại cho đi theo lời kinh: Bố thí là gì? Cho đi với tâm tốt theo lời kinh

Giới đức: giữ giới cũng là một cách cho

Giới đức là căn bản thứ hai. Kinh Nguồn Phước nói rõ giữ giới cũng là một cách cho, lấy việc từ bỏ sát sanh làm ví dụ: “Ở đây, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh. Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử từ bỏ sát sanh, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh;” (AN 8.39:3.5–3.6; Pāli: Idha, bhikkhave, ariyasāvako pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti. Pāṇātipātā paṭivirato, bhikkhave, ariyasāvako aparimāṇānaṁ sattānaṁ abhayaṁ deti, averaṁ deti, abyābajjhaṁ deti)

Người giữ giới không làm hại ai, nên người khác được sống mà không sợ hãi, không hận thù và không bị hại. Theo cách đọc của người viết, đây là cách cho không cần tiền: bạn cho người khác sự an toàn bằng chính đời sống giữ giới của bản thân.

Năm giới là khung giữ giới quen thuộc của người Phật tử tại gia. Bạn có thể đọc thêm bài viết về năm giới: Ngũ giới là gì: năm món quà an toàn bạn tặng cho mọi người

Tu tập: căn bản thứ ba

Tu tập là căn bản thứ ba. Theo cách đọc của người viết, tu tập là việc bạn dành thời gian mỗi ngày để tâm lắng xuống và thấy rõ hơn, và chính sự thực hành đều đặn ấy làm cho hai căn bản trước thêm vững.

Tu tập không cần nghi lễ cầu kỳ: vài phút ngồi yên lặng vào buổi sáng, hay một lần dừng lại để nhìn rõ cơn giận trước khi nói, đều là những việc thực hành nhỏ mà bạn có thể làm ngay trong đời sống hằng ngày.

Bạn có thể đọc thêm về năm triền cái, những thứ làm tâm vẩn đục, để hiểu vì sao tu tập cần sự thực hành đều đặn: Năm triền cái: năm thứ làm vẩn đục bát nước tâm, và cách lắng trong

Người làm phước cần tránh điều gì

Theo cách đọc của người viết, làm phước vì mong được khen hay mong đổi lấy giàu sang thì đã rời xa ý kinh, vì kinh không hứa giàu sang hay khỏi bệnh. Tâm muốn cho là tâm chính của việc làm phước, còn tâm mong đổi lấy điều gì thì làm cho việc cho mất đi sự trong sáng của nó. Người làm phước cũng nên tránh làm việc thiện để khoe khoang, vì việc khoe khoang làm cho tâm muốn cho bị lẫn với tâm muốn được nhìn nhận.

Bạn cũng nên nhớ rằng làm phước không phải là cách để mua sự an tâm: nếu bạn làm phước mà tâm vẫn đầy lo lắng và tính toán, thì điều cần làm là quay lại nhìn tâm của bản thân, chứ không phải làm thêm nhiều việc phước hơn.

Ví dụ đời thường: chị Lan làm phước bằng cả ba căn bản

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chị Lan làm nghề bán hàng, mỗi tháng chị trích một phần nhỏ thu nhập để giúp một gia đình khó khăn trong xóm, khi thì gạo, khi thì tiền thuốc. Chị giữ năm giới trong đời sống hằng ngày, và mỗi buổi sáng chị dành mười phút ngồi yên lặng trước khi mở cửa hàng. Chị không chờ đến lúc giàu mới làm phước, vì chị thấy mỗi căn bản đều có thể bắt đầu từ việc nhỏ.

Bắt đầu làm phước từ đâu

Bạn có thể bắt đầu từ căn bản nào gần với đời sống của bạn nhất: một lần cho đi, một giới bạn giữ trọn trong ngày, hay vài phút lặng tâm vào buổi sáng. Kinh khép lại phần này bằng lời nhắc: “Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản phước nghiệp này.” (AN 8.36:9.5; Pāli: Imāni kho, bhikkhave, tīṇi puññakiriyavatthūnīti)

Bạn không cần làm cả ba căn bản trong một ngày: làm được một căn bản trọn vẹn trong ngày đã là một khởi đầu tốt, rồi bạn thêm căn bản thứ hai khi đời sống cho phép.

Kinh cũng nói người làm phước được sanh về cõi Trời (AN 8.36, các đoạn 2.2 đến 9.2, kinh nêu việc sanh về chư thiên theo từng trường hợp). Kinh không hứa giàu sang hay khỏi bệnh.

Nếu bạn muốn cúng dường chư Tăng như một cách bố thí, bạn có thể đọc thêm bài viết về cúng dường chư Tăng: Cúng dường chư Tăng: bốn vật dụng, đúng lúc, đúng cách

Hỏi nhanh

Làm phước có phải chỉ là cho tiền không?

Không. Kinh dạy ba căn bản làm phước: bố thí, giới đức và tu tập (AN 8.36, đoạn 1.3). Cho tiền chỉ là một phần của bố thí.

Người ít tiền có làm phước được không?

Được. Giữ giới cũng là một cách cho, vì người giữ giới cho người khác sự không sợ hãi (AN 8.39, đoạn 3.5–3.6). Theo cách đọc của người viết, tu tập cũng không cần tiền bạc.

Làm phước rồi có được giàu sang hay khỏi bệnh không?

Không. Kinh không hứa giàu sang hay khỏi bệnh. Kinh chỉ nêu ba căn bản làm phước (AN 8.36, đoạn 1.3), và theo cách đọc của người viết, người làm phước nên giữ tâm muốn cho, không mong đổi lấy điều cụ thể.

Tu tập là làm gì?

Kinh đặt tu tập làm căn bản thứ ba bên cạnh bố thí và giới đức (AN 8.36, đoạn 1.3). Theo cách đọc của người viết, tu tập là việc bạn dành thời gian mỗi ngày để tâm lắng xuống và thấy rõ hơn.

Nên bắt đầu làm phước từ đâu?

Từ việc nhỏ nhất bạn làm được hôm nay: một lần cho đi, một giới giữ trọn, vài phút lặng tâm. Kinh khép lại bằng lời nhắc có ba căn bản phước nghiệp (AN 8.36, đoạn 9.5).

Câu chốt: Kinh nêu ba căn bản làm phước là bố thí, giới đức và tu tập, và bạn có thể bắt đầu từ việc nhỏ làm được hôm nay.