Mất người thân, Phật dạy gì: rút mũi tên sầu muộn mà không quên tình thương

Ngay cả Tôn giả Ānanda cũng chao đảo

Khi Tôn giả Sāriputta, vị đại đệ tử trí tuệ bậc nhất, qua đời vì bệnh, chú sa-di Cunda mang y bát của thầy về báo tin. Tôn giả Ānanda đưa Cunda đến gặp Đức Phật và thưa:

Bạch Thế Tôn, thân con cảm thấy yếu ớt như lau sậy (bàng hoàng) (madhurakajato). Các phương hướng không hiện ra rõ ràng đối với con. Pháp sẽ không được giảng cho con, khi con nghe tin Tôn giả Sāriputta đã mệnh chung.

Tương Ưng Bộ 47.13, đoạn 4.5

Đây là Tôn giả Ānanda, người đã nghe pháp nhiều nhất. Vậy nếu bạn thấy mình rã rời, mất ngủ, không làm nổi việc gì, thì bạn không yếu đuối hơn ai. Bạn đang trải qua điều mà con người vẫn trải qua.

Đức Phật không quở trách. Ngài hỏi: khi Sāriputta ra đi, vị ấy có mang theo giới, định, tuệ của con không? Ānanda thưa không, rồi kể Sāriputta đã từng khuyên bảo, khích lệ mình, không mỏi mệt khi giảng pháp, và mình vẫn nhớ hương vị pháp vị ấy trao cho (đoạn 5.1–5.7). Nhớ ơn người đã khuất, theo kinh, là điều tự nhiên và đẹp.

Lời nhắc đã được nói từ trước

Rồi Đức Phật nói:

—Này Ānanda, có phải trước đây Ta đã từng tuyên bố với Ông rằng mọi pháp khả ái, khả ý đều có tánh chất khác biệt, có tánh chất ly tán, có tánh chất đổi khác? Làm sao, này Ānanda, ở đây, lời ước nguyền này có thể thành tựu được: “Mong rằng cái gì được sanh, được thành, là pháp hữu vi, là pháp bị diệt hoại, lại có thể không bị diệt hoại!”?

Tương Ưng Bộ 47.13, đoạn 6.1–6.4

Đó cũng là điều thứ tư trong năm điều mà Đức Phật dạy mọi người, tại gia hay xuất gia, nên thường quán xét: “Ta phải xa lìa, phải chia ly với tất cả những gì ta yêu quý, ưa thích” (AN 5.57, đoạn 1.6). Quán xét điều này khi còn bình yên không làm ta lạnh lùng, mà giúp ta thương người thân trọn vẹn hơn khi họ còn đây.

Mũi tên thứ hai

Tăng Chi Bộ 5.48 dùng một hình ảnh rất đúng: người chưa học Pháp, khi người thân chết, thì sầu muộn, than van, đấm ngực, rơi vào mê loạn. Người ấy bị mũi tên sầu muộn tẩm độc bắn trúng, chỉ tự làm khổ mình (AN 5.48, đoạn 3.1–3.7). Còn người đệ tử đã nghe Pháp thì suy xét: “Không phải chỉ riêng ta có người thân phải chết; bao nhiêu chúng sinh còn đến, còn đi, còn chết, còn sinh, đều như vậy. Nếu ta sầu muộn mãi, ta sẽ biếng ăn, thân thể tiều tụy, công việc bỏ dở, bạn bè ta thêm buồn lo” (đoạn 5.3–5.4). Nhờ suy xét như vậy, vị ấy rút được mũi tên ra.

Kinh Mũi Tên trong Kinh Tập nói thêm: không phải nhờ khóc than mà tâm được an; khóc than chỉ làm khổ thêm, làm thân hao gầy, mà người đã khuất cũng không nhờ đó được gì (Snp 3.8, kệ 11–12). Kinh Ngoài Bức Tường cũng nói đúng như vậy (Khp 7, kệ 11). Hiểu cho đúng: kinh không cấm bạn rơi nước mắt. Kinh chỉ khuyên đừng để nỗi đau tự nuôi lớn thành mũi tên thứ hai, thứ ba.

Điều bạn có thể làm

Thử hình dung một người vừa mất bố sau một năm ông nằm viện. Mấy tuần đầu chị gần như không ăn. Nếu mỗi tối chị viết ra một điều bố đã làm cho mình, rồi mỗi tuần làm một việc thiện nhỏ hồi hướng cho bố, việc ấy không làm hết buồn ngay, nhưng nỗi buồn dần không còn là một hố sâu. Nó có thể trở thành lòng biết ơn.

Cách làm ấy có trong kinh. Kinh Ngoài Bức Tường dạy: nhớ lại “người ấy đã cho tôi, đã làm cho tôi”, rồi làm việc cúng dường hồi hướng cho người đã khuất (Khp 7, kệ 10). Bạn cũng có thể đọc Kinh Từ Bi và gửi tâm từ đến người đã đi, đến những người trong nhà đang cùng chịu mất mát, và đến chính mình.

Cuối bài kinh với Tôn giả Ānanda, Đức Phật dạy: hãy lấy chính mình làm hòn đảo, làm nơi nương tựa, lấy Pháp làm hòn đảo, làm nơi nương tựa (SN 47.13, đoạn 6.9). Người thương có thể ra đi, nhưng con đường thì vẫn còn đó cho bạn bước tiếp.

Một gợi ý nhỏ

Tối nay, bạn thử ngồi yên vài phút, thở chậm, rồi viết ra ba điều người thân đã khuất từng làm cho bạn. Đọc lại, cảm ơn họ trong lòng. Sau đó chọn một việc thiện nhỏ cho tuần này để hồi hướng. Nỗi nhớ vẫn còn, nhưng nó sẽ được dẫn về phía tình thương thay vì phía tuyệt vọng.