Kinh Pháp Cú, Phẩm An Lạc
Dhammapada, Sukhavagga
Còn gọi là: Phẩm Hạnh Phúc
Mười hai bài kệ về hạnh phúc thật: sống an giữa đời oán ghét và bôn ba, buông cả thắng lẫn thua, biết đủ, và gần gũi người hiền trí.
Trước khi đọc kinh
Phẩm thứ mười lăm của Kinh Pháp Cú mang tên Sukha, an lạc, hạnh phúc. Bốn bài kệ mở đầu cùng bắt đầu bằng một câu: ta sống thật an lạc biết bao. Ta sống lòng không oán ghét giữa những người oán ghét (kệ 197), lành mạnh giữa những người đau ốm (kệ 198), thong dong giữa những người bôn ba tham cầu (kệ 199), và chẳng còn sở hữu điều gì nên lấy hỷ làm thức ăn như chư thiên cõi Cực Quang (kệ 200). Theo chú giải, ba bài kệ đầu được nói khi Đức Phật đến dàn hòa cuộc tranh chấp nước sông Rohiṇī giữa hai bên thân tộc Thích-ca (Sakya) và Câu-lợi (Koliya); kệ 200 được nói vào hôm Ngài đi khất thực trong một làng Bà-la-môn mà không nhận được gì, chú giải nói đó là do Ma vương xui khiến.
Kệ 201 là một nhận xét sâu về chiến thắng: thắng thì sinh oán thù, thua thì ngủ chẳng yên, chỉ người đã buông cả thắng lẫn thua mới ngủ an lành. Theo chú giải, bài kệ được nói khi vua Kosala ba lần thua trận trước người cháu là vua A-xà-thế (Ajātasattu), buồn đến bỏ ăn. Kệ 202–203 nêu những so sánh tột cùng: chẳng ngọn lửa nào như tham dục, chẳng tai họa nào như sân hận, chẳng nỗi khổ nào như các uẩn; đói là thứ bệnh nặng nhất, các hành là nỗi khổ lớn nhất. Theo chú giải, kệ 203 gắn với một cư sĩ nghèo ở Āḷavī bỏ nhà đi tìm con bò lạc từ sáng sớm, rồi vội đến nghe pháp với cái bụng đói, và Đức Phật đã cho người ấy được ăn trước rồi mới giảng.
Kệ 204 là bài kệ người Việt hay chép làm lời chúc: sức khỏe là lợi lộc lớn nhất, biết đủ là của cải quý nhất, lòng tin cậy là người thân gần nhất, Niết-bàn là hạnh phúc cao nhất. Theo chú giải, bài kệ được nói với vua Pasenadi, khi nhà vua tập ăn uống điều độ và khỏe hẳn lên. Các bài kệ cuối nói về người mình chọn để sống gần: gặp các bậc Thánh là điều tốt lành (kệ 206), sống chung với kẻ ngu như sống cùng kẻ thù, sống chung với bậc trí như gặp lại họ hàng (kệ 207), và hãy theo gần bậc trí có giới đức như vầng trăng theo đường các vì sao (kệ 208).
Ý chính
- Sống không oán ghét giữa những người oán ghét (kệ 197).
- Thong dong, không tham cầu giữa những người bôn ba (kệ 199).
- Thắng sinh oán thù, thua ngủ chẳng yên; buông cả thắng thua mới an (kệ 201).
- Sức khỏe là lợi lộc lớn nhất, biết đủ là của cải quý nhất (kệ 204).
- Uống vị ngọt của viễn ly và an tịnh thì không còn lo sợ (kệ 205).
- Sống chung với bậc trí như gặp lại họ hàng; hãy theo gần người hiền (kệ 207–208).
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- sukha
- an lạc, hạnh phúc
- avera
- không oán ghét
- anussuka
- không bôn ba tham cầu
- pītibhakkha
- lấy hỷ làm thức ăn
- jayaparājaya
- thắng và thua
- ārogya
- sức khỏe, không bệnh
- santuṭṭhi
- sự biết đủ
- vissāsa
- lòng tin cậy, sự thân thiết
Tích truyện các bài kệĐức Phật nói mỗi bài kệ trong một hoàn cảnh riêng. Đọc 8 tích truyện của phẩm An Lạc theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli): xem các tích ›
Kinh Pháp Cú, Phẩm An Lạc
Chuyện dàn hòa cuộc tranh chấp giữa hai bên thân tộcÑātikalahavūpasamanavatthu Đọc tích truyện ›
197.1Vui thay, chúng ta sống,Susukhaṁ vata jīvāma,Let us live so very happily,
197.2Không hận, giữa hận thù!verinesu averino;loving among the hostile.
197.3Giữa những người thù hận,Verinesu manussesu,Among hostile humans,
197.4Ta sống, không hận thù!viharāma averino.let us live with love.
198.1Vui thay, chúng ta sống,Susukhaṁ vata jīvāma,Let us live so very happily,
198.2Không bệnh giữa ốm đau!āturesu anāturā;healthy among the ailing.
198.3Giữa những người bệnh hoạn,Āturesu manussesu,Among ailing humans
198.4Ta sống, không ốm đau.viharāma anāturā.let us live healthily.
199.1Vui thay, chúng ta sống,Susukhaṁ vata jīvāma,Let us live so very happily,
199.2Không rộn giữa rộn ràng;ussukesu anussukā;content among the greedy.
199.3Giữa những người rộn ràng,Ussukesu manussesu,Among greedy humans,
199.4Ta sống, không rộn ràng.viharāma anussukā.let us live content.
Chuyện Ma vươngMāravatthu Đọc tích truyện ›
200.1Vui thay chúng ta sống,Susukhaṁ vata jīvāma,Let us live so very happily,
200.2Không gì, gọi của ta.yesaṁ no natthi kiñcanaṁ;we who have nothing.
200.3Ta sẻ hưởng hỷ lạc,Pītibhakkhā bhavissāma,We shall feed on rapture,
200.4Như chư thiên Quang Âm.devā ābhassarā yathā.like the gods of sublime luminosity.
Chuyện vua Kosala thua trậnKosalaraññoparājayavatthu Đọc tích truyện ›
201.1Chiến thắng sinh thù oán,Jayaṁ veraṁ pasavati,Victory breeds enmity;
201.2Thất bại chịu khổ đau,dukkhaṁ seti parājito;the defeated sleep badly.
201.3Sống tịch tịnh an lạc.Upasanto sukhaṁ seti,The peaceful sleep at ease,
201.4Bỏ sau mọi thắng bại.hitvā jayaparājayaṁ.having left victory and defeat behind.
Chuyện một cô gái con nhà lànhAññatarakuladārikāvatthu Đọc tích truyện ›
202.1Lửa nào sánh lửa tham?Natthi rāgasamo aggi,There is no fire like greed,
202.2Ác nào bằng sân hận?Natthi dosasamo kali;no crime like hate,
202.3Khổ nào sánh khổ uẩn,Natthi khandhasamā dukkhā,no suffering like the aggregates,
202.4Lạc nào bằng tịnh lạc.Natthi santiparaṁ sukhaṁ.no bliss beyond peace.
Chuyện một cư sĩEkaupāsakavatthu Đọc tích truyện ›
203.1Đói ăn, bệnh tối thượng,Jighacchāparamā rogā,Hunger is the worst illness,
203.2Các hành, khổ tối thượng,saṅkhāraparamā dukhā;conditions are the worst suffering.
203.3Hiểu như thực là vậy,Etaṁ ñatvā yathābhūtaṁ,When one has known this as it is,
203.4Niết-bàn, lạc tối thượng.nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ.extinguishment is the ultimate happiness.
Chuyện vua Pasenadi nước KosalaPasenadikosalavatthu Đọc tích truyện ›
204.1Không bệnh, lợi tối thượng,Ārogyaparamā lābhā,Health is the ultimate blessing;
204.2Biết đủ, tiền tối thượng.Santuṭṭhiparamaṁ dhanaṁ;contentment, the ultimate wealth;
204.3Thành tín đối với nhau,Vissāsaparamā ñāti,trust is the ultimate family;
204.4Là bà con tối thượng,
Niết-bàn, lạc tối thượng.Nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ.extinguishment, the ultimate happiness.
Chuyện Trưởng lão TissaTissattheravatthu Đọc tích truyện ›
205.1Đã nếm vị độc cư,Pavivekarasaṁ pitvā,Having drunk the nectar of seclusion
205.2Được hưởng vị nhàn tịnh,rasaṁ upasamassa ca;and the nectar of peace—
205.3Không sợ hãi, không ác,Niddaro hoti nippāpo,free of stress, free of evil,
205.4Nếm được vị pháp hỷ.dhammapītirasaṁ pivaṁ.drink the joyous nectar of truth.
Chuyện vua trời Đế Thích (Sakka)Sakkavatthu Đọc tích truyện ›
206.1Lành thay, thấy thánh nhân,Sāhu dassanamariyānaṁ,It’s good to see the noble ones,
206.2Sống chung thường hưởng lạc.sannivāso sadā sukho;staying with them is always good.
206.3Không thấy những người ngu,Adassanena bālānaṁ,Were you not to see fools,
206.4Thường thường được an lạc.niccameva sukhī siyā.you’d always be happy.
207.1Sống chung với người ngu,Bālasaṅgatacārī hi,For one who consorts with fools
207.2Lâu dài bị lo buồn.dīghamaddhāna socati;grieves long.
207.3Khổ thay gần người ngu,Dukkho bālehi saṁvāso,Painful is living with fools,
207.4Như thường sống kẻ thù.amitteneva sabbadā;like being stuck with your enemy.
207.5Vui thay, gần người trí,Dhīro ca sukhasaṁvāso,Happy is living with an attentive one,
207.6Như chung sống bà con.ñātīnaṁva samāgamo.like meeting with your kin.
208.1Do vậy:Tasmā hi—Therefore:
208.2Bậc hiền sĩ, trí tuệDhīrañca paññañca bahussutañca,An attentive one, wise and learned,
208.3Bậc nghe nhiều, trì giới,Dhorayhasīlaṁ vatavantamariyaṁ;a behemoth of virtue, true to their vows, noble:
208.4Bậc tự chế, Thánh nhân;Taṁ tādisaṁ sappurisaṁ sumedhaṁ,follow a true and intelligent person such as this,
208.5Hãy gần gũi, thân cậnBhajetha nakkhattapathaṁva candimā.as the moon tracks the path of the stars.
208.6Thiện nhân, trí giả ấy,
Như trăng theo đường sao.Sukhavaggo pannarasamo.
Viết bởi Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Pháp Cú, kệ 197–208 (Dhammapada, Sukhavagga). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Dhp 197–208 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (bản số hoá trên SuttaCentral). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.