Lễ Vesak: một ngày rằm, ba lần tưởng niệm Đức Phật

Lễ Vesak năm 2026 và 2027 là ngày nào

Năm 2027, Thái Lan cũng tổ chức lễ Visakha Bucha vào ngày 20/5/2027. Các nước Nam truyền dùng lịch âm riêng, có năm đặt tháng nhuận khác âm lịch Việt Nam nên ngày lễ có thể lệch nhau một tháng.

Tháng Vesākha là tháng thứ hai trong lịch cổ Ấn Độ, thường rơi vào tháng Tư âm lịch và tháng Năm dương lịch. Vì vậy ở Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất tổ chức Đại lễ Phật đản vào rằm tháng Tư cho cả hai truyền thống Nam tông và Bắc tông.

Ba sự kiện được kể trong kinh tạng

Đản sinh. Kinh Hy Hữu Vị Tằng Hữu Pháp (MN 123) ghi lại lời Tôn giả Ānanda thuật những điều hy hữu khi Bồ-tát ra đời: Bồ-tát chánh niệm tỉnh giác khi vào thai mẹ, an trú và ra khỏi thai mẹ, và vừa sinh ra đã tuyên bố đây là đời sống cuối cùng.

Thành đạo. Trong Kinh Thánh Cầu (MN 26), Đức Phật tự kể con đường của Ngài: rời bỏ hai vị thầy thiền định, đến Uruvelā, và tại đó chứng được "cái không sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn".

Nhập Niết-bàn. Kinh Đại Bát Niết-bàn (DN 16) kể những tháng cuối đời Ngài: chuyến đi từ Rājagaha về Kusinārā, bữa ăn cuối cùng nhà ông thợ rèn Cunda, và giây phút Ngài nằm giữa hai cây sāla song thọ. Lời dạy cuối cùng được ghi lại là: "Các pháp hữu vi là vô thường, hãy tinh tấn, chớ có phóng dật" (DN 16, đoạn 6.7). Bạn có thể đọc trọn câu chuyện trong bài Những ngày cuối của Đức Phật.

Vì sao gọi là Đại lễ Tam hợp

Kinh tạng không ghi tháng xảy ra từng sự kiện. Các bộ chú giải Pāli, viết lại truyền thống của các vị trưởng lão, cùng cho biết Bồ-tát đản sinh tại vườn Lumbinī, thành đạo dưới cội Bồ-đề và nhập Niết-bàn tại Kusinārā đều vào ngày trăng tròn tháng Vesākha. Từ đó Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và cộng đồng Nam tông Việt Nam gom ba lần tưởng niệm vào một ngày lễ.

Năm 1999, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 54/115 công nhận Ngày Vesak là ngày lễ văn hóa, tôn giáo quốc tế. Việt Nam đã bốn lần đăng cai Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc: năm 2008, 2014, 2019 và 2025.

Cúng dường thế nào là tối thượng

Khi Đức Phật sắp nhập diệt, hoa trời và hoa sāla trái mùa rơi khắp thân Ngài. Đức Phật nói với Tôn giả Ānanda rằng như vậy chưa phải là kính trọng Như Lai, rồi dạy:

"Này Ānanda, nếu có Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư sĩ nam hay cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp, thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường Như Lai với sự cúng dường tối thượng."DN 16, đoạn 5.3, HT. Thích Minh Châu dịch

Đây là chìa khóa để hiểu ngày Vesak trong Phật giáo Nam truyền. Hoa, đèn, nến là cách bày tỏ lòng tôn kính, nhưng điều làm cho ngày lễ có giá trị là việc mỗi người sống đúng theo lời Ngài dạy, dù chỉ trong một ngày một đêm.

Lễ Vesak ở chùa Nam tông diễn ra thế nào

• Thọ Tam quy, Ngũ giới hoặc Bát quan trai giới vào buổi sáng, thường bằng tiếng Pāli. Bạn có thể đọc trước bài Tam quy và năm giới bằng tiếng Pāli.
• Tụng kinh và nghe pháp: các bài thường tụng là ân đức Tam Bảo, Kinh Chuyển Pháp Luân, Kinh Từ Bi.
• Dâng vật thực lên chư Tăng trước giờ ngọ.
• Đi nhiễu: buổi tối, Phật tử cầm hoa, nhang, nến đi ba vòng quanh chánh điện hoặc bảo tháp, mỗi vòng tưởng niệm một ngôi Tam Bảo. Nghi thức này phổ biến ở Thái Lan và nhiều chùa Nam tông Việt Nam.
• Thắp đèn: ở Sri Lanka, người dân treo đèn lồng Vesak và dựng các trạm phát cơm nước miễn phí (dansal) cho người qua đường.

Phật tử nên làm gì trong ngày Vesak

1. Giữ tám giới một ngày một đêm theo Kinh Bát Quan Trai (AN 8.41): sống như bậc A-la-hán trong một ngày. Cách giữ có trong bài Giữ bát quan trai giới.
2. Đọc lại một bài kinh về cuộc đời Đức Phật: Kinh Thánh Cầu (MN 26) cho ngày thành đạo, Kinh Đại Bát Niết-bàn (DN 16) cho ngày nhập diệt.
3. Bố thí vừa sức: dâng vật dụng cho chư Tăng, giúp người khó khăn, chăm sóc người bệnh trong nhà. Xem thêm Cúng dường chư Tăng: bốn vật dụng.
4. Ngồi thiền hoặc niệm ân đức Phật vài phút buổi tối, nhớ chín ân đức của Ngài: bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.

Hiểu đúng về ngày Vesak

Ngày Vesak không phải ngày "xin lộc" hay cầu cho mọi việc hanh thông. Lời kinh ở trên nói rõ: Đức Phật không đặt giá trị ở lễ vật mà ở sự thực hành. Mua chim cá thả trong ngày lễ cũng cần cân nhắc, vì nhiều con vật bị bắt chỉ để bán cho người phóng sanh; bài Phóng sanh theo lời Phật giải thích kỹ điều này.

Nghi thức tắm Phật phổ biến ở các chùa Bắc tông trong mùa Phật đản. Chùa Nam tông thường chú trọng giữ giới, nghe pháp và đi nhiễu. Cả hai đều là cách bày tỏ lòng tôn kính; điều quan trọng là hiểu mình đang làm gì và vì sao.

Hỏi nhanh

Xem lịch tất cả ngày lễ trong năm tại trang Các ngày lễ Phật giáo Nam truyền.