Lái xe chánh niệm theo lời Phật

Tỉnh giác khi nhìn thẳng, nhìn quanh

Kinh Niệm Xứ dạy hành động với sự tỉnh giác “khi bước tới, khi bước lui; tỉnh giác khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh; tỉnh giác khi co tay chân, khi duỗi tay chân” (Trung Bộ 10, đoạn 8.1). Kinh nói với các Tỷ-kheo, nhưng áp vào việc lái xe thì rất gần: nhìn thẳng ra đường, liếc gương chiếu hậu, xoay đầu trước khi chuyển làn, biết tay đang giữ tay lái. Không phải một pháp tu nào thêm vào, mà là làm việc đang làm với trọn sự chú tâm.

Xin nói rõ: chánh niệm khi lái không phải là nhắm mắt theo dõi hơi thở. Mọi phương pháp ngồi thiền để đi sâu vào định đều không dùng khi đang điều khiển xe.

Bưng bát dầu đi giữa đám đông

Trong Tương Ưng Bộ 47.20, Đức Phật kể: một đám đông tụ tập xem người đẹp nhất xứ múa hát. Một người được giao bưng bát dầu “đầy ngang miệng” đi qua giữa đám đông ấy, sau lưng có người cầm gươm, hễ làm đổ một chút thì mất đầu. Ngài hỏi: người ấy có lơ là với bát dầu mà buông lung để tâm ra ngoài không? “Thưa không, bạch Thế Tôn” (đoạn 2.6–2.11). Bát dầu, Ngài giải thích, là niệm thân (đoạn 3.3).

Đường phố hôm nay có “người đẹp nhất xứ” của nó: chiếc điện thoại rung trong túi, tấm biển quảng cáo, bài hát đang mở, câu chuyện chưa nói xong ở nhà. Bát dầu là sự chú tâm của bạn vào con đường. Chiếc điện thoại có thể chờ; bài Nghiện điện thoại có vài cách để tập.

Không phóng dật trên mỗi cung đường

Pháp Cú mở đầu phẩm Không Phóng Dật bằng câu: “Không phóng dật là nẻo bất tử, phóng dật là nẻo tử vong” (Pháp Cú, kệ 21). Không phóng dật (appamāda) là không buông lung, luôn tỉnh táo. Kinh nói về con đường giải thoát, nhưng trên đường phố câu ấy đúng theo nghĩa đen: một giây lơ là có thể là một tai nạn. Buồn ngủ cũng là một dạng phóng dật nguy hiểm; khi mí mắt nặng, hãy tấp vào lề nghỉ.

Không giận lại người đang giận

Thử hình dung bạn đang chờ đèn xanh thì chiếc xe phía sau bấm còi inh ỏi, rồi một người vượt ẩu sát mặt, quay lại chửi. Máu nóng bốc lên là điều tự nhiên. Đức Phật nói với người Bà-la-môn đến mắng nhiếc Ngài: nếu khách không nhận món ăn thì món ấy vẫn thuộc về chủ nhà; “những điều ấy Ta không nhận… chúng vẫn thuộc về ông” (Tương Ưng Bộ 7.2, đoạn 2.9–2.11). Rồi Ngài nói:

Những ai bị phỉ báng,
Trở lại phỉ báng người,
Kẻ ấy làm ác mình,
Lại làm ác cho người.
Những ai bị phỉ báng,
Không phỉ báng chống lại,
Người ấy đủ thắng trận,
Thắng cho mình, cho người.

Tương Ưng Bộ 7.2, kệ 5

Pháp Cú dùng chính hình ảnh xe cộ: “Ai giữ được cơn giận đang bùng lên như ghìm cỗ xe đang lao chệch, người ấy Ta gọi là người đánh xe; kẻ khác chỉ là người cầm dây cương” (Pháp Cú, kệ 222). Giữ tay lái là việc của tay; giữ cơn giận là việc của tâm. Bài Làm sao bớt nóng giận có thêm cách tập.

Rượu bia và giới thứ năm

Trường Bộ 31 kể sáu tai hại của việc đắm say rượu và các chất say, “nền tảng của sự phóng dật”: tài sản hao hụt, cãi vã tăng thêm, là cửa ngõ của bệnh tật, sinh ra tiếng xấu, để lộ thân thể không biết hổ thẹn, và “làm trí tuệ suy yếu” (đoạn 8.2). Trí tuệ suy yếu sau tay lái nghĩa là phản xạ chậm, phán đoán sai. Đã uống thì không lái, đó là cách giữ giới thứ năm thiết thực nhất cho người hôm nay. Bài Rượu bia và giới thứ năm nói kỹ hơn.

Một gợi ý nhỏ

Trước khi nổ máy, ngồi yên ba hơi thở, biết tay đặt trên tay lái. Mỗi lần dừng đèn đỏ, nhìn những người quanh mình, người chở con đi học, người giao hàng vội vã, và nói thầm câu trong Kinh Từ Bi: “Mong mọi loài được an vui, an ổn” (Kinh Tập 1.8, kệ 3). Đèn đỏ sẽ thôi là lúc sốt ruột, mà thành ba mươi giây tập tâm từ.